Korte notities over de aard van verlichting  5

Verlichting eindigt altijd in grote dankbaarheid,  diepe verwondering en onbedaarlijk lachen.

Meestal gaat dat op den duur wel over.

Dan blijft er alleen nog maar grote dankbaarheid, diepe verwondering en een stille glimlach over. Het alledaagse schittert met een verborgen licht.

In rust ben ik open onbegrensde ontvankelijkheid. Zo gauw ik denk, praat of handel neem ik een perspectief in, een positie, en ben ik een persoon in de wereld. Onontkoombaar, en geen probleem.

Een perspectief ontstaat als je een positie inneemt. Een positie kan nooit belangeloos zijn. Door te praten komen de reacties van anderen en ontstaat discussie en emoties. Door te handelen komen gevolgen. En voor je het weet lijk je helemaal weg uit de open helderheid.

Maar ook dat is niets anders dan een perspectief. Er in, er uit; hou jezelf niet voor de gek! Onbegrensde ontvankelijkheid omvat elk perspectief, maar wordt er nooit door gedefinieerd.

Wie keer op keer zichzelf er aan herinnert dat de huidige ervaring, wat die verder ook maar is, er alleen maar kan zijn omdat er een bewustzijn is dat dit opmerkt, gaat steeds beter zien dat dit vermogen tot kunnen opmerken de constante en onveranderlijke achtergrond is van elke gebeurtenis. Met andere woorden – ervaringen komen en gaan in iets wat stil en leeg is, maar alles door zijn aanwezigheid verlicht.. Het is deze achtergrond die het mogelijk maakt om ervaringen op te merken. Wat dan duidelijk wordt is dat niets op zichzelf staat, maar altijd door dit stille, lege, maar opmerkzame bewustzijn gekend wordt. Wat er ook maar is, het is iets wat ervaren wordt, het is iets wat opgemerkt wordt , het is iets wat tijdelijk in het bewustzijn verschijnt.

De neiging is heel sterk om de aandacht te richten op de ervaringen zelf, en het is een ommekeer van 180 graden om nu de aandacht te richten op datgene wat al die ervaringen opmerkt. Het is bovendien iets wat uiterst subtiel is. De meeste zoekers geven er toch vaak langere tijd de voorkeur aan om zich op speciale “spirituele” ervaringen te richten. Die zijn veel interessanter, indrukwekkender, en echt heel bijzonder. En daardoor zien ze de stille, onveranderlijke achtergrond steeds over het hoofd.

Toch ligt daar de bevrijding.

“…En dan zijn er ook degenen die al moe worden bij de gedachte dat er langdurige en intensieve beoefening nodig is voor de realisatie van diep en subtiel inzicht in de realiteit van leegte en de heldere en zelfverlichtende geest –ze praten alsof er geen enkel verschil is tussen de absolute en de relatieve waarheid, tussen oppervlakkige meningen en diep  weten; zeggen ze dat alle verschijnselen al bevrijd voordat ze zich manifesteren; ontkennen ze dat er een pad is naar bevrijding;  praten ze alsof illusie en wijsheid hetzelfde zijn en proberen ook anderen hiervan te overtuigen. Ze beschouwen zichzelf als boeddha’s en zien geen enkele noodzaak om innerlijke deugd te ontwikkelen.

En dus manifesteert zich bij hen  geen enkele diepgang, is hun gepraat loos en zonder enige waarde, weten zij niets en menen daar trots op te moeten zijn. Alle uitspraken die zij doen zijn misleidend en van geen enkele waarde, en niets van wat zij te berde brengen kan helpen om verder te geraken op het pad naar werkelijk inzicht. Integendeel, wie naar hen luistert komt in een toestand van absolute stilstand terecht maar ziet dat aan voor wijsheid. Het zijn nihilisten die anderen slechts hinderen in hun streven naar zelfrealisatie…”

Dampa Deshek.

Het ego lijkt in veel opzichten toch op de dorpsgek die achter een carnavalsoptocht loopt. Soms vraagt hij enthousiast aan de omstanders: “Zie je wel wat voor geweldigs ik gemaakt heb?”. Andere keren verontschuldigt hij zich: “Sorry dat het niet zo mooi is als ik eigenlijk had gewild”.

Gelukkig voor hem wordt hij niet uitgelachen. De omstanders denken namelijk dat de dorpsgek bij de optocht hoort.

Wanneer je geconfronteerd wordt met verschillende visies over de wereld en het zelf, kijkt de juiste manier van kijken naar al deze visies, niet in termen van hun inhoud, maar gewoon als gebeurtenissen in de geest. Het ziet ze als onderdeel van een causale keten: gefabriceerd, veranderlijk, stressvol en dus niet-zelf, niet de moeite waard om aan vast te houden. Op deze manier maakt het de geest onpartijdig ten opzichte van alle andere visies: onpartijdig ten opzichte van de termen die ze gebruiken, onpartijdig ten opzichte van hun beweringen over de waarheid. De juiste manier van kijken keert zich dan tot zichzelf om zichzelf te zien als onderdeel van een vergelijkbare causale keten. Dit maakt elk gevoel van gehechtheid los, zelfs voor de juiste manier van kijken, zodat de geest ook dit gewoon als een gebeurtenis kan zien: 'dit is er.' Meer niet.

Dan hoor je het ook eens van een ander:

“Bij mij is het destijds de " spiegel oefening " geweest waardoor ik ineens letterlijk glashelder bewust Bewustzijn ervaarde. En toen was de zoektocht voorbij. Je gaat voor een spiegel staan en kijkt naar het beeld (je gezicht/lichaam) wat je in de spiegel ziet, en je bedenkt / herinnert je dat je vroeger toen je bijvoorbeeld 10 jaar was een ander beeld (kleiner en jonger gezicht/lichaam) in de spiegel zag en ineens ervaar je dat datgene wat naar het spiegelbeeld kijkt/ervaart nog steeds precies datzelfde is dat kijkt/ervaart als toen je als 10 jarige voor de spiegel stond. Zelf ervaarde ik meteen heel sterk dat dat wat kijkt/ervaart altijd hetzelfde is geweest en dat het tegelijkertijd niet iets tastbaars is maar iets ruimtelijks wat er altijd is. In woorden blijft het lastig uitleggen maar als de herkenning van het altijd aanwezige bewustzijn/gewaarzijn er eenmaal is dan weet je dat je gevonden hebt wat je zocht, geen twijfel meer. Alleen nog verontwaardiging, is het echt zo simpel? Hoe kon ik dit nu al die tijd over het hoofd zien ....”

Bevrijding is niet hetzelfde als: “Dat was het dan. Klaar!”. Het is veeleer een soort heen en weer gaan tussen “Alleen maar dit – prachtig! ” en “Weet ik niet”, afgewisseld met “Wauw – mooi!”, en dan weer  “Shit, was ik alweer in een kramp…Nou, ontspannen dan maar”.  En hoe vaker je dát doet, hoe meer het stilletjes genieten de overhand neemt. Het verhaal lost op doordat er niemand meer geïnteresseerd in is. En dan blijft er steeds meer ruimte over voor open, bewuste aanwezigheid – die uitermate eenvoudig is. Ongecompliceerd, hoeft niets aan veranderd te worden.

Trend onder moderne leraren – jaren bezig geweest met boeken lezen, satsangs bezoeken, reizen naar verre landen, langdurige retraites, innerlijke worstelingen en twijfels, doorbraak ervaringen, het weer helemaal kwijt zijn – om het tenslotte na vele jaren te realiseren. En dan te gaan zeggen – je hoeft niets te doen, het is al hier. Ja, doei!

Trend onder moderne leraren – er een heel punt van maken dat er niet zoiets is als vrije wil, waardoor ze die prachtige, afschuwelijke, verbijsterende, ingewikkelde, fascinerende wereld die mensen met elkaar maken terug brengen tot een soort robot-planeet. We zijn hier met z’n allen als zombies onder elkaar, niemand doet dit vanuit vrije wil of via het maken van bewuste keuzes. En bovendien – wie beslist, als er geen ik te vinden is? Deprimerend. En bepaald niet de sfeer die je terug vindt in bijvoorbeeld Zen of Dzogchen, die het belang van doorzettingsvermogen, wilskracht en discipline benadrukken.  Het idee dat de vrije wil een illusie is wordt soms ook gepromoot door neuropsychologen. Wil je wat tegengas kunnen geven en op de hoogte zijn van de tegenargumenten, probeer dan dit artikel, dat betoogt dat we wel degelijk een groot aantal bewuste keuzes kunnen maken. Omdat we een voorstelling kunnen maken van wat er zou kunnen gebeuren als we een bepaalde beslissing nemen, of achteraf naar gebeurtenissen kijken en bedenken wat we anders hadden kunnen doen.

I have been in love more times than one,
thank the Lord. Sometimes it was lasting
whether active or not. Sometimes
it was all but ephemeral, maybe only
an afternoon, but not less real for that.
They stay in my mind, these beautiful people,
or anyway beautiful people to me, of which
there are so many. You, and you, and you,
whom I had the fortune to meet, or maybe
missed. Love, love, love, it was the
core of my life, from which, of course, comes
the word for the heart. And, oh, have I mentioned
that some of them were men and some were women
and some—now carry my revelation with you—
were trees. Or places. Or music flying above
the names of their makers. Or clouds, or the sun
which was the first, and the best, the most
loyal for certain, who looked so faithfully into
my eyes, every morning. So I imagine
such love of the world—its fervency, its shining, its
innocence and hunger to give of itself—I imagine
this is how it began.

~Mary Oliver