De wereld volgens Bentinho

Spiritueel influencer Bentinho Massaro (33) leert volgers van over de hele wereld hun 'bewustzijn te verheffen'. De Volkskrant sprak met drie oud-volgelingen die Massaro nu een sekteleider noemen en stellen dat hij misbruik van hen heeft gemaakt. Ze doorbreken hun zwijgcontract om anderen te waarschuwen.

01

Zij moet het slachtoffer spelen. Hij zal de dader zijn. Het is begin januari 2021 en de Amerikaanse Jade Alectra bevindt zich met de Nederlandse spirituele leraar Bentinho Massaro in haar kamer in het Shantidham Hotel Boutique & Spa, een wellnessresort aan de rand van de Ecuadoraanse hoofdstad Quito. Hij heeft haar net meegedeeld dat ze het seksuele trauma gaan nadoen dat een van de andere leden in de groep heeft opgebiecht.

Even daarvoor hebben ze met de groep in een centrale ruimte van het resort, weggezakt in ruime sofa's en omringd door camera's, een 'distortion reading' gedaan. De groepsleden zijn ervan overtuigd dat ze 'een energieveld' delen en dat dit energieveld negatief wordt beïnvloed door jeugdtrauma's en oude overlevingsstrategieën - distortions. Ze kunnen zichzelf 'purificeren' door die trauma's op te biechten in de groep, waarna de groepsleden uren op ze inpraten om de verstorende gedachte of herinnering te laten verdwijnen. Er staat veel op het spel: de leden hebben een missie, met hun 'hoge energieveld' kunnen ze de optimale versie van zichzelf bewerkstelligen en zo een nieuwe wereld scheppen vol liefde en licht, waarvan Bentinho Massaro de leider zal zijn.

Het slachtoffer van het seksuele trauma had iemand uit de groep in vertrouwen genomen. Die verraadde aan de rest dat het slachtoffer met een geheim rondliep. Zo'n geheim zou 'de missie' immers in de weg zitten. De groepsdruk nam toe, tot het slachtoffer alle details met de groep deelde.

'Ze begonnen eerst grappen over het trauma te maken, om te kijken of dat een reactie ontlokte aan het slachtoffer, om te testen of diegene er al overheen was', zegt Alectra (34), een yoga- en meditatielerares uit Los Angeles met meer dan zeventigduizend volgers op Instagram. Ze doet haar verhaal in een Facetime-interview en moet zichzelf af en toe afremmen, om zo veel mogelijk relevante details te kunnen vermelden. 'En toen zei Bentinho dat ik naar mijn kamer moest gaan.'

Eenmaal daar wordt zijn intentie duidelijk: een rollenspel op basis van wat er zojuist is opgebiecht. 'Hij had seks met me', zegt Alectra. Ze laat een korte stilte vallen. 'Daarna heeft hij dat aan het slachtoffer verteld. Wederom een test om te zien of die wel echt vrij van het trauma was gekomen.'

Jacqueline Graham (35), investeerder en moeder van drie kinderen uit Toronto in Canada, hoort in 2013 voor het eerst van Massaro door een YouTubevideo die in haar overzicht verschijnt. Ze kijkt naar video's van allerlei spirituele leraren. Graham is onder de indruk van de helderheid waarmee de jonge Massaro ingewikkelde spirituele concepten uitlegt en begint meer van hem te bekijken.

Hij wordt onderdeel van haar 'happy list' met video's die ze afspeelt om de dag te beginnen. Ze wordt ook lid van zijn Facebookgroep, en als er in 2018 op dat kanaal een reclame voorbijkomt voor een Massaro-retraite in het Limburgse Baarlo, besluit ze dat ze daar naartoe zal gaan.

Uiteindelijk zal ze Massaro's vriendin worden, in zijn bedrijf werken en tot september 2020 bij hem blijven. Ze reist in die tijd met grote regelmaat heen en weer tussen haar kinderen in Canada en Massaro in Nederland en gaat ook mee naar zijn internationale retraites.

Videomaker Keilan McNeil (27) uit Orlando, in Florida, bevindt zich begin 2017 in een sociaal isolement als YouTube hem een video van Massaro aanbiedt die 'Super Accelerated Living' heet. Zijn tijdlijn staat op dat moment vol met video's over complottheorieën die hij allemaal gelooft. 'Ik wantrouwde alles en iedereen, ook de overheid, ik durfde er alleen met niemand over te praten', zegt McNeil. 'Massaro bleek een verlichte maatschappij te willen stichten, vol liefde en licht. Dat leek me een uitkomst.'

Hij begint video's bij Massaro's lezingen te maken en post die in diens Facebookgroepen, tot groot genoegen van de gemeenschap en van Massaro zelf. McNeil hoopt voor Massaro te kunnen gaan werken, en uiteindelijk krijgt hij inderdaad een contract aangeboden. Begin 2018 maakt hij kennis met de groep bij een retraite in Egypte. Hij zal, met een tussenpoos van anderhalf jaar, tot 10 mei 2021 voor Massaro's team werken.

Een vriend van yogadocent Jade Alectra wijst haar op Massaro, waarna ze in 2017 op de volgknop van zijn Instagramprofiel klikt. Lang begrijpt ze maar weinig van wat hij onderwijst, tot ze in 2020 zijn podcastaflevering 'The Relationship Fallacy' beluistert, waarin Massaro zegt dat als je echt van iemand houdt, je daar geen contract aan kunt verbinden, maar dat je elkaar dan juist vrij moet laten.

'Er klikte iets', zegt Alectra. Op dat moment heeft ze steeds heftigere relatieproblemen met een vriend die ze 'toxisch' noemt. 'Ik was altijd heel conservatief met relaties omgegaan en het had me nog geen geluk gebracht. Misschien had Massaro hier wel een punt en moest ik dat onderzoeken?' Ze zal zich op 7 januari 2021 bij de groep voegen, die op dat moment in Ecuador is, en een paar maanden later op dezelfde dag als McNeil vertrekken.

Zwijgcontract

Alle drie hebben ze een zwijgcontract (non-disclosure agreement, NDA) moeten tekenen. Bij Graham en McNeil gebeurde dat toen ze onderdeel werden van Massaro's bedrijf. Alectra moest het contract tekenen als voorwaarde om met Massaro en de groep kennis te maken. Desgevraagd laat Massaro weten dat hij NDA's gebruikt 'omdat we in het verleden al eerder door gefrustreerde personen zijn aangevallen, en hebben gezien dat zelfs het meest onschuldige moment verdraaid kan worden om dan heel slecht te lijken naar de buitenwereld.'

Alectra, McNeil en Graham hebben samen besloten hun zwijgcontract te doorbreken. Ze riskeren daarmee elk een torenhoge boete van minstens 90 duizend euro, al is er Amerikaanse jurisprudentie dat zo'n NDA nietig kan worden verklaard als het gaat om het openbaar maken van seksueel grensoverschrijdend gedrag. De drie willen niet langer zwijgen over wat ze hebben meegemaakt, omdat ze willen voorkomen dat anderen in Massaro's val lopen.

Alectra, Graham en McNeil stellen dat Massaro leidinggeeft aan een sekte, en dat hij spirituele technieken gebruikt om mensen uit te buiten en er zelf beter van te worden. Alectra en Graham zeggen dat Massaro hen onder psychische dwang seksueel heeft misbruikt. McNeil was getuige van seksueel grensoverschrijdend gedrag van Massaro. Alle drie zeggen ze financieel uitgebuit te zijn en voor Massaro te hebben gewerkt zonder daarvoor te zijn betaald, omdat Massaro vindt dat het een eer moet zijn om hem te dienen en totale devotie eist. 'Massaro's organisatie lijkt te zijn begonnen als een groep met goede bedoelingen om de planeet te helpen', zegt McNeil, 'maar is nu een dekmantel geworden die bestaat om hem alles te geven waarnaar hij verlangt: macht, geld en vrouwen.'

Aangifte hebben ze (nog) niet gedaan. Alectra: 'Om te beginnen zijn we met hem in zo veel verschillende landen geweest. In welk land moet je aankloppen? We overwegen het nog wel.' Om hun claims te onderbouwen hebben ze de Volkskrant inzage gegeven in foto's, video's en honderden WhatsAppberichten. Ze doen hun verhaal tegelijkertijd, in Nederland, omdat Massaro hiervandaan komt, en in de VS, omdat hij een internationaal gevolg heeft opgebouwd waar veel Amerikanen deel van uitmaken. Massaro laat in een reactie weten dat hij alle beschuldigingen ontkent.

02

Spiritueel leraar

Bentinho Massaro (33) is Nederlands succesvolste spirituele influencer. Hij noemt zichzelf een 'spiritueel leraar voor de oprechte zoeker'. Sinds 2010 plaatst hij video's op YouTube waarin hij in het Engels zijn wijsheden verkondigt die een mengsel zijn van new age-achtige filosofieën, waarbij de 'wet van de aantrekkingskracht' een belangrijke rol speelt. Deze pseudowetenschappelijke wet kreeg in 2006 een wereldwijd publiek door de bestseller The Secret van Rhonda Byrne. Volgens de wet kun je alles krijgen wat je hartje begeert door het in gedachten aan 'het universum' te vragen: liefde, rijkdom, succes - met de juiste intentie komt het allemaal naar je toe.

Massaro stelt dat het ware zelf van mensen onder een sluier zit die uit 'vervormingen' bestaat, distortions, die zijn gebaseerd op oude trauma's en overlevingsstrategieën. Het 'ego', dat zich manifesteert als een stemmetje in hun hoofd, weerhoudt hen ervan die sluier af te leggen en hun volledige potentie, hun ware zelf, te bereiken.

Om van dat ego af te komen, moeten ze leren hun 'bewustzijn te verheffen'. Dat kunnen ze doen door Massaro te volgen op het pad van de spirituele verlichting. Zijn doel is 'wereldwijde ontwaking' op dit vlak en het stichten van een 'volledige verlichte samenleving' in het jaar 2035.

Nu, zo'n twaalf jaar na zijn eerste onlinefilmpje, heeft Massaro meer dan vijfhonderd YouTubevideo's geplaatst, die vaak uren duren. In totaal zijn zijn video's meer dan zestien miljoen keer bekeken (gemiddeld zo'n 32 duizend views per stuk, waarbij de uitschieters bijna een half miljoen keer zijn bekeken). Meer dan honderdduizend mensen van over de hele wereld hebben zich geabonneerd op zijn kanaal. Op Instagram heeft hij ruim 46 duizend volgers verzameld en op Facebook zijn het er al bijna een miljoen. Volgers zien Massaro met grote regelmaat voorbijkomen, in pak met sigaar, of aan een tropisch zwembad, omringd door mooie vrouwen, om weer een nieuw inzicht te delen of reclame te maken voor een van zijn retraites en (online)cursussen.

Massaro biedt een gratis onlineprogramma aan dat 'Trinfinity Academy' heet, om geïnteresseerden stapsgewijs aan zijn jargon te laten wennen en kennis te laten maken met zijn inzichten (leerlingen worden wel elke les aangemoedigd om geld te doneren). Ook heeft hij in eigen beheer twee boeken uitgegeven om zijn kennis te verspreiden: Super Accelerated Living: How to Manifest an Epic Life (2016) en Spiritual Conversations with a Skeptic: On God Consciousness and The Absolute (2020). Het eerste boek bevat transcripten van enkele Massaro-bijeenkomsten waaruit de lezer 'tools' kan halen om zijn leven te 'upgraden'. Het tweede is een weergave van gesprekken tussen Massaro en een bevriende neuroloog die wordt opgevoerd onder het pseudoniem 'Russell' en die sceptisch staat tegenover Massaro's lessen.

Wie meer wil, moet de portemonnee trekken. Er is Massaro TV (19 euro per maand voor toegang tot nog meer video's dan er al op YouTube staan), een cursus Meditation Mastery (tussen de 90 en 350 euro, waarbij deelnemers worden aangemoedigd om extra geld te doneren), een abonnement op No Limits Society (een 'exclusief trainingsprogramma voor degenen die op een missie te zijn om de wereld te laten ontwaken' (à 180 euro per maand) en er zijn retraites. In maart zal Massaro op het Thaise eiland Koh Samui zijn; een kaartje om erbij te kunnen zijn kost tussen de 4.400 en 6.700 euro.

Hoeveel hij precies heeft verdiend, is niet duidelijk. In het boek Super Accelerated Living laat hij vallen dat hij met zijn team spontaan besloot een Amerikaans huurhuis te betrekken dat 4 miljoen euro waard is. In Nederland staat er niets op zijn naam. In de VS heeft hij zeven bedrijven opgericht, de meeste met het woord 'trinfinity' in de naam. Tussen mei en september 2019 kwamen daar nog eens zeven bedrijven bij, gevestigd in Ierland, het Verenigd Koninkrijk, Malta en Panama, landen die als belastingparadijzen worden gezien.

Financiële jaaropgaven ontbreken. Wel staat in de Amerikaanse staat Arizona een belastingschuld open op Massaro's naam. Over het jaar 2019 was hij de Amerikaanse overheid nog ruim 68 duizend euro verschuldigd. Desgevraagd zegt Massaro geen miljonair te zijn en altijd belasting te hebben betaald. 'De belasting die nog openstaat zijn we ook aan het afbetalen.

Media-aandacht

In het buitenland heeft Massaro al op media-aandacht kunnen rekenen. Het kanaal Vice maakte een korte documentaire over de spirituele leraar uit Nederland. De Amerikaanse Playboy interviewde hem en ook de Britse krant The Guardian wijdde een groot stuk aan hem. Onderdeel van hun interesse was niet alleen Massaro's succes op sociale media, maar ook de claims die hij heeft gedaan. Zo heeft hij gezegd dat hij zo spiritueel 'verlicht' is dat hij met zijn geest materie kan manipuleren. Hij zegt zijn lichaam fit te kunnen denken, voorwerpen te kunnen verplaatsen met zijn geest en ook het weer te kunnen veranderen.

De internationale aandacht werd daarnaast gevoed door twee gebeurtenissen die kort na elkaar plaatsvonden. Eerst was er het artikel van de Amerikaanse Be Scofield die zich in het najaar van 2017 onder de naam Shakti Hunter bij Massaro's team had gevoegd door zich aan te bieden als digitaal strateeg. Massaro was toen in Sedona, in de staat Arizona, voor meerdere bijeenkomsten. Scofield maakte heimelijk bandopnamen van gesprekken tussen zijn teamleden, vlooide al zijn sociale media uit, bekeek vele video's en schreef een artikel dat ze op 1 december 2017 in eigen beheer op de website Medium publiceerde met de titel: 'Tech Bro Guru, Inside the Sedona Cult of Bentinho Massaro'.

Scofield concludeert dat Massaro zijn gevolg probeert klaar te stomen voor een collectieve zelfmoord, zoals sekteleider Jim Jones dat in 1978 deed met zijn 909 volgelingen in het oerwoud van Guyana. Ze voert daarvoor een anoniem teamlid op dat dat vermoeden heeft omdat Massaro het over 'the harvest' (de oogst) heeft gehad. Ook zou er een verschuiving zijn opgetreden in zijn lessen, waarin hij de dood normaliseert. Scofields stuk ging viraal en ze lanceerde er haar carrière als journalistieke sektejager mee. Haar onderzoeken publiceert ze op het door haarzelf opgerichte onlineplatform Gurumag, maar ze zijn ook ingezet voor andere media, zoals de talkshow Dr. Phil, die op basis van haar onderzoek twee afleveringen maakte over een andere sekte, 'Mother God'.

Op 10 december 2017, een paar dagen na het verschijnen van Scofields stuk, verdween Brent Wilkins, een van de deelnemers aan Massaro's retraite in Sedona. Zijn lichaam werd in het ravijn onder de Midgley Bridge aangetroffen. In zijn auto vond de politie een afscheidsbriefje dat hij op de achterkant van een McDonald's-bonnetje had geschreven (de inhoud van het briefje is niet openbaar gemaakt). Uit het politierapport blijkt dat de politie tussen Wilkins' spullen een gezondheidsvragenlijst aantrof waarop hij had geschreven dat hij al enkele maanden een onveilig gevoel had en dat zijn 'lage chakra's ingesnoerd voelden'.

Verschillende huisgenoten van Wilkins zeiden tegen de politie dat hij al lang in de war en ook makkelijk beïnvloedbaar was geweest. Een voormalige zakenpartner van Massaro zei tegen de politie dat Massaro er niet speciaal op uit was geweest om anderen pijn te doen, maar noemde hem ook 'zeer narcistisch' en 'in staat om mensen te overtuigen en te manipuleren om heel rare dingen te geloven'. Volgens haar hadden Massaro's lessen ertoe geleid dat Wilkins 'fucked up' in zijn hoofd was geworden. Ook vond ze dat Massaro gestopt moest worden.

De politie verhoorde Massaro en confronteerde hem met Scofields artikel. Dat deed hij af als iets wat op misleidende informatie was gebaseerd en maar '5 tot 10 procent' op waarheid berustte. Ook vroeg de politie hem naar een opmerkelijke uitspraak. In een video van een van zijn bijeenkomsten zei hij tegen een volgeling: 'Wake up, do something important, otherwise just kill yourself.' Massaro zei dat hij dat niet letterlijk had bedoeld.

Omdat er uiteindelijk geen hard bewijs was waaruit bleek dat hij Wilkins direct tot zelfmoord had aangezet, liet de politie hem gaan.

Schakelpunt

Het artikel van Scofield en de daaropvolgende dood van Wilkins vormen een schakelpunt in de ontwikkeling van Massaro's beweging. Veel volgers haakten af. In zijn nieuwsbrief schreef hij op 28 december 2017 dat iemand met een 'negatieve intentie naar onze missie een gemeen en sensationeel artikel' had geschreven en dat hij daarop haatmail had ontvangen. Hij zou voortaan een andere koers varen en zich richten op 'degenen die echt toegewijd zijn, in kleinere groepen en voornamelijk online'.

Op internetfora als Reddit werd Massaro er sindsdien ook van verdacht een sekteleider te zijn. Daarnaar gevraagd probeerde hij er een draai aan te geven. Hij was de leider van een 'cult' (het Engelse woord voor 'sekte'), maar dan wel als dat woord een afkorting was van 'Curious Understanding Loving Tribe'.

Cijfers

Hoeveel Nederlanders zich precies bij Massaro - of überhaupt bij onlinesekten - hebben aangesloten, is niet bekend. Wel zijn 693 mensen lid van zijn op Amsterdam en omgeving gerichte besloten Facebookgroep. Sekte-expert Sjoukje Drenth Bruintjes laat weten nog niet van Massaro gehoord te hebben. En ook sektepsycholoog Jessica Terwiel kende Massaro nog niet. Zij meldt wel dat er in 2019 bij het inmiddels opgedoekte meldpunt Sektesignaal, een initiatief van het ministerie van Justitie en Veiligheid dat werd beheerd door de Stichting NL Confidential (ook bekend van Meld Misdaad Anoniem), meldingen zijn binnengekomen over misstanden in 270 'besloten groeperingen' in Nederland.

Recentere cijfers zijn er niet, omdat de subsidie voor Sektesignaal in januari 2020 is stopgezet en er nog geen nieuw meldpunt voor in de plaats is gekomen, ondanks een aangenomen Kamermotie om dat wel te doen. Opmerkelijk, want in Frankrijk is het budget voor een vergelijkbaar meldpunt eind 2021 juist vertienvoudigd, naar 1 miljoen euro, nadat uit onderzoek was gebleken dat de pandemie zo'n vijfhonderd nieuwe sekten had opgeleverd.

Op de zender France Info zei de Franse viceminister van Burgerschap Marlène Schiappa naar aanleiding van dat nieuws dat er nieuwe goeroes zijn opgestaan die gezondheidsbevorderende methoden verkondigen, maar in werkelijkheid 'psychische dwang gebruiken om geld en goederen te verkrijgen'.

Sektepsycholoog Terwiel denkt dat de pandemie ook in Nederland een toename aan sekten heeft veroorzaakt, en dat sociale media daarin een grote rol spelen. 'Een sekte prikkelt het vermogen om je ergens goed bij te voelen, zo simpel is het. Het zit in onze biologie om af te gaan op iets wat goed voelt, omdat het bijvoorbeeld veiligheid geeft. En als je, zeker tijdens een pandemie, in een situatie belandt die onveilig voelt en je je huis niet kunt verlaten, dan is er een heel sterke push om naar iets te gaan zoeken dat wél houvast biedt. Online wordt van alles aangeboden om je een goed gevoel te geven: een verklaring waarom de wereld is zoals ze is, een doctrine om gelukkig te worden, succes te behalen, nooit meer bang te hoeven zijn et cetera. Je hoeft er maar op te klikken en als het je positief prikkelt, is dat de weg naar meer.'

03

De interviews met Alectra, Graham en McNeil duren uren, doordat de drie zo gedetailleerd mogelijk uit de doeken willen doen hoe ze geleidelijk onderdeel van Massaro's inner circle zijn geworden.

Ze zijn er binnengekomen op uitnodiging van iemand die dicht bij Massaro stond. Daar hebben ze eerst online kennis mee gemaakt, gevolgd door een ontmoeting in het echt. Omdat er sprake is van een klik, voelt het alsof er een vorm van vertrouwen is, zo vertellen ze. In de groep treffen ze allemaal 'leuke en lieve mensen' aan en worden ze van harte welkom geheten. Iedereen kijkt tegen Massaro op, hij is de leraar die de rest al ver vooruit is op het pad van de spirituele verlichting. Hij presenteert zich als degene die alle antwoorden heeft en wordt daarin geloofd.

Als ze eenmaal in zijn buurt zijn, overspoelt Massaro de vrouwen met aandacht en romantische gebaren en zegt hij hoe bijzonder ze zijn. Alectra: 'Bentinho liet het tegenovergestelde zien van hoe mijn vriend me behandelde: hij hield mijn hand vast op straat en zette kaarsen in mijn kamer.'

Graham: 'Bij mij was het een gemeenschappelijke vriendin die me uitnodigde om hem te ontmoeten. Toen we samen in een ruimte waren, zei zij ineens hardop dat ze een openbaring had en dat Massaro en ik elkaars zielsverwanten waren. Hij ging daar volledig mee aan de haal.'

Terwijl de vrouwen vallen voor zijn charme en de aandacht die ze van hem krijgen en hongerig worden naar meer, nemen zijn liefdesbetuigingen af. Ook ontwaart Massaro bij de vrouwen steeds meer negatieve eigenschappen die hun in de weg zouden staan om de optimale versie van zichzelf te kunnen worden. Alectra: 'Alles wat eerst leuk aan mij was, dat ik bijvoorbeeld grapjes maakte en plagerig kon doen, was ineens slecht. Hij zei ook dat ik te schichtig was en dat schichtige mensen iets verbergen.' Graham: 'Ik was te mannelijk en onafhankelijk, en daardoor niet in balans.'

Ze leren dat alles wat Massaro doet bedoeld is om hen verder te helpen op het pad van de verlichting. 'Als hij iets gemeens zegt, als hij onaardig tegen je doet, dan is dat omdat hij een spiegel is van jouw negatieve gevoelens', legt Graham uit. 'Maar daardoor hoeft hij dus ook nooit verantwoording af te leggen voor zijn eigen gedrag: het ligt allemaal aan jou.'

Zodra ze iets negatiefs voelen, moeten ze dat in de groep opbiechten en wordt er tijdens 'distortion readings' net zo lang doorgevraagd tot er een trauma uit hun jeugd langskomt dat de oorzaak moet zijn voor hun gevoelens. Zo zeggen ze langzaam het contact te verliezen met hun intuïtie en steeds verder over hun grenzen te gaan, tot ze dingen doen die ze onder 'normale omstandigheden' nooit zouden doen. Alectra: 'Hij leerde me bijvoorbeeld om mijn lichaam te verlaten als hij seks met me had.

Geconditioneerd

Als ze in april 2021 in Mexico zijn, vraagt Massaro aan McNeil en twee andere jongens hoe het met hun masculiene energie gaat. Hij roept Alectra erbij. 'Ik wil dat je al je kleding uittrekt', zegt hij tegen haar. McNeil ziet haar twijfelen. 'Ik meen het', zegt hij. Ze doet het. Daarna moet ze op zijn schoot zitten en betast hij haar borsten.

'Ik vroeg me af of ze dat echt wel in orde vond', zegt McNeil. 'Wat ik van haar had gezien, was dat ze juist vrij conservatief was.' Maar waar hij vroeger zou ingrijpen, doet hij dat nu niet. 'Ik was inmiddels geconditioneerd om te denken dat het aan mezelf lag als ik een negatieve gedachte had. Bovendien: als ik die kenbaar zou maken, zou ik weer een sessie moeten ondergaan om te achterhalen uit welk jeugdtrauma die gedachte was voortgekomen.'

Het is eenzelfde interne dialoog die ervoor zorgt dat Alectra haar kleding uittrekt. Eerder die dag had Massaro aan een andere vrouw gevraagd hoe het voelde dat iedereen in de groep haar vagina had gezien, of het met haar had gedaan. Toen Alectra dat hoorde, was ze stiekem opgelucht dat zij, in tegenstelling tot die andere vrouw, niet als een soort 'slet' bekendstond. Maar nu hij haar vroeg haar kleding uit te trekken, was ze ervan overtuigd geraakt dat hij die gedachte had opgevangen, dat dit haar straf was; ze moest dit doen om te bewijzen dat ze haar angst om als 'slet' te boek te staan wel degelijk kon overwinnen om bij hem te mogen zijn. Daarop trok ze haar topje over haar hoofd en ging bij hem op schoot zitten.

Graham herkent dat verhaal. Ook zij werd voor die keuze geplaatst. 'Ik was voor het eerst bij de groep in Nederland en we gingen naar een restaurant, toen hij ineens zei dat ik moest gaan staan en me moest uitkleden.' Dat deed ze niet. ''Je vertrouwt me niet', zei hij daarop tegen me. 'Denk je dat ik in staat zou zijn om jou pijn te doen?' Door zijn teleurstelling had ik spijt en besloot ik om voortaan alles te doen wat hij vroeg om te bewijzen dat ik wel van hem hield.' Massaro ontkent het seksueel overschrijdende gedrag en zegt: 'Niemand is of wordt ooit gedwongen om iets te doen tegen zijn of haar zin.'

Naarmate ze langer bij hem is, wordt Graham steeds angstiger en verwarder, voelt ze voortdurende paniek en is ze bang dat hij dat kan zien. Ze gaat hem daarom uit de weg. Als hij haar komt opzoeken met een nieuwe vriendin, kijkt hij haar aan en zegt: 'Ik denk dat Jacqueline geneukt moet worden.' Hij heeft seks met haar in het bed van de nieuwe vriendin, terwijl die toekijkt. Graham: 'Daarna deed hij het met haar, om te vieren dat hij mij 'had geholpen'.'

Ze zegt er geen trauma aan overgehouden te hebben, maar als ze er nu op terugkijkt, ziet ze dat het absoluut niet in de haak was. 'Het gaat alleen maar om hem. De vraag hoe het met mij ging en wat ik zelf dacht nodig te hebben, werd niet gesteld.

Schaamte

Achteraf zijn er meer dingen waarover de vrouwen schaamte voelen dat ze erin mee zijn gegaan. Bijvoorbeeld het idee dat Massaro's penis een geneesmiddel voor vrouwen zou zijn. Graham: 'En dat hij daarom niet met één vrouw kan zijn, dat zou immers zielig zijn voor de andere vrouwen.'

Ook zegt Massaro dat hij al verder is op het pad van de spirituele verlichting dan Jezus was. Daarnaast zal hij hun wijsmaken dat ze bezeten kunnen raken door een demon, die een 'STS' wordt genoemd (service to self), een term die hij heeft afgeleid uit het esoterische boek The Law of One. 'Omdat Massaro het ultieme goede vertegenwoordigt, zegt hij dat er kwade krachten zijn die het op hem gemunt hebben', zegt Alectra. 'Ze zijn erop uit het energieveld van de groep te destabiliseren en proberen daarmee hem en 'de missie' tegen te werken.'

Uit meerdere WhatsAppberichten blijkt hoe Massaro van het ene op het andere moment iemand kan verdenken bezeten te zijn van zo'n STS. Alectra las zelf in een groepsapp dat ze bezeten was. In paniek spoedde ze zich naar Massaro's naaste adjudanten, die haar advies gaven over hoe ze ermee om moest gaan en hoe ze haar 'energie' weer kon 'purificeren'. Alectra: 'Je probeert op een gegeven moment ook alles te doen om hem tevreden te houden, omdat je bij de minste verdenking van een STS anders weer tot diep in de nacht een sessie moet ondergaan.'

Het leidt er ook toe dat zij en anderen in de groep in een constante staat van paranoia verkeren. Massaro gebruikt dat vervolgens weer om hen aan zich te binden. 'Ik zal altijd mijn uiterste best doen om iedereen die compleet aan mij is toegewijd, veilig te houden en te beschermen en afgesteld op de groep te houden', schrijft hij in een WhatsAppbericht, als er een vermoeden van een aanstaande STS-aanval bestaat.

Op geld uit

Massaro lijkt zijn aandacht doelbewust op bepaalde mensen te richten. Uit WhatsAppgesprekken blijkt dat hij Alectra interessant vindt omdat ze ruim zeventigduizend Instagramvolgers heeft (tienduizenden meer dan hij er zelf heeft) én connecties met grote sterren. Een van hen is Alexis Ren, een model met meer dan 15 miljoen Instagramvolgers (Alectra's beste vriendin is het zusje van Ren). Aan McNeil laat Massaro weten dat hij Ren zou willen daten en impliceert dat dat via Alectra mogelijk is. In een WhatsAppgroep waar Alectra geen onderdeel van is, schrijft hij over Alectra: 'Ze heeft honderdduizenden volgers. Ze staat in contact met anderen met miljoenen volgers en ze zal mij hen graag laten deconstrueren als de tijd rijp is.'

Volgens Graham was hij op haar geld uit. 'Toen ik hem voor het eerst ontmoette, wilde hij weten wat ik deed', zegt ze. 'Ik vertelde hem dat ik een veganistisch restaurant had gerund en dat ik verder kon leven van investeringen. Hij antwoordde dat ik dan misschien een keer voor hem kon koken of hem financieel advies kon geven.'

Op dat moment had Massaro, zo vertelt hij haar, zo goed als geen geld en wilde hij juist met slimme investeringen in één klap een hele berg verdienen, zodat hij dat kon inzetten om zo veel mogelijk mensen te bereiken én een verlichte samenleving te stichten.

Later zou Massaro opmerken dat Graham te zuinig leeft, dat ze 'het universum' moet laten weten dat ze meer wil door meer uit te geven, bijvoorbeeld door in een duurder huis te gaan wonen. Door de wet van de aantrekkingskracht zou er dan ook meer geld haar kant op moeten komen. 'Toen kreeg hij ineens een 'download' uit de toekomst, een visioen', zegt Graham. 'Hij had gezien dat we onze bankrekeningen moesten samenvoegen.'

Graham twijfelt of dat een goed idee is. 'Maar ik dacht ook dat ik werd getest en aan het universum en aan Bentinho moest laten zien dat het me menens was', zegt ze. 'Dat ik hem wilde helpen om 'de missie' te volbrengen.' Ze koppelt haar bankrekening aan de zijne, waardoor hij de beschikking krijgt over honderdduizenden dollars (ze wil niet dat het exacte bedrag in de krant komt).

Als ze daarna in Panama zijn voor een luxe retraite, roept Massaro haar bij zich. 'Hij vertelde dat hij een investering had gedaan die verkeerd had uitgepakt', zegt Graham. 'Hij was meer dan een derde van mijn geld kwijtgeraakt.' Op dat moment reageert ze nog laconiek. 'Daarna zei hij dat het in zijn 'download' ook om een groter bedrag was gegaan en dat het daarom was mislukt. Het lag dus aan mij dat dit was gebeurd, ik had hem meer geld moeten geven.'

De rest van het geld zou hij volgens Graham anderhalve maand later ook kwijt raken. In een reactie bevestigt Massaro dat het geld inderdaad na de instorting van de cryptomarkt is verdwenen.

Graham wordt onderdeel van zijn team en gaat zich inzetten om retraites te organiseren. 'In de hoop om het terug te kunnen verdienen', zegt ze. Voor haar werk krijgt ze niet betaald. Ze zal het bedrag dat hij is verloren ook nooit meer volledig terugzien. Volgens Massaro ging het om een gift en niet om een lening, maar heeft hij het alsnog als een lening beschouwd en uiteindelijk een overeenkomst met Graham gesloten om een gedeelte in één keer af te betalen. Graham stelt dat Massaro ervan maakte dat het om een gift ging, maar bevestigt dat ze akkoord is gegaan met een gedeeltelijke terugbetaling. 'Ik wilde gewoon zo graag van hem af zijn', zegt ze, 'en daarom heb ik mijn verlies uiteindelijk genomen.'

Alectra zegt dat ze in de tijd die ze met Massaro heeft doorgebracht ruim 35 duizend euro is kwijtgeraakt, die ze heeft uitgegeven om de groep te ondersteunen met bijvoorbeeld boodschappen en etentjes. Daarnaast heeft ze onbetaald voor Massaro gewerkt. 'Mijn taak was hem verzorgen. Dat betekende ook dat ik stad en land moest afzoeken naar de beste producten, want hij is kieskeurig en duldt alleen het allerbeste. Zo moest ik op zoek naar een bepaalde soort prosciutto... in Quito, de hoofdstad van Ecuador.' 

Boodschappenlijsten

Uit WhatsAppberichten blijkt inderdaad dat Massaro voortdurend boodschappenlijsten heeft waarmee het team aan de slag moet: de juiste shampoo en conditioner, sigaren, kaarsen die windbestendig zijn. Ze moeten ook regelen dat hij de juiste kussens heeft om op te slapen, of zorgen dat het meubilair in zijn hotelkamer wordt vervangen als het niet naar zijn zin is.

Ook McNeil zegt niet betaald te zijn voor de lange dagen die hij maakt voor het produceren van video's die als reclamemateriaal voor retraites moeten dienen en voor de hulp die hij tijdens die retraites geeft. Er zijn bovendien veel vergaderingen, en wie ook maar een minuut te laat is, krijgt ervan langs, zo blijkt ook uit WhatsAppberichten. Massaro eist volledige devotie en vindt zijn eigen tijd kostbaarder dan die van anderen. Ernaast voor iemand anders werken mag en kan niet.

Massaro zegt desgevraagd dat zijn teamleden wél worden betaald voor hun werk: 'Het team wordt volledig voorzien. Op het gebied van financiën, huisvesting en reizen wordt alles voor ze geregeld en betaald.'

McNeil ergert zich aan de wijze waarop Massaro vrouwen behandelt: 'Hij is telkens op zoek naar nieuwe vrouwen, in plaats van met de missie bezig te zijn. Er zijn ook strategievergaderingen over wanneer wie benaderd kan worden en wat ze hem kunnen opleveren, zoals Alectra, die interessant werd gevonden om haar Instagramvolgers en haar connecties. Als die vrouwen er eenmaal zijn, geeft hij ze eerst aandacht en negeert hij ze daarna volledig, om iemand anders veel aandacht te schenken. En als ze dan jaloers worden, moeten we allemaal in eindeloze sessies die 'distortion' psychologiseren om ze verder te 'helpen'. Ik vond dat we die tijd beter in het volbrengen van de missie konden stoppen.'

Die kritiek heeft hij weleens geuit, waarna dat ook als een 'distortion' werd geïnterpreteerd en er een sessie nodig was.

'Weet je wat ook zo stom is', zegt McNeil, nu hij er met enige afstand op terugkijkt. 'Ik weet eigenlijk maar zo weinig over hem. Ik heb hem eens gevraagd waarom hij zelf nooit een jeugdtrauma met de groep hoefde te delen. Zijn antwoord was dat hij het niet prettig vindt dat anderen dan macht over hem krijgen.

Enig kind

Bentinho Massaro wordt op 13 maart 1988 geboren in Amsterdam. Hij is het enig kind van Arturo Massaro en Monique Praag. Vanaf zijn 6de groeit hij op in de wijk Gein 3, in een rijtjeshuis aan de Reindert Limastraat, op loopafstand van de Gaasperplas en het groen van natuurgebied Gaasperzoom.

Zijn basisschoolleraar Ruud Postma heeft hem over het plein van basisschool Het Gein zien rennen en noemt hem rustig, beschouwend en charismatisch. 'Een jongen die op zichzelf was, maar daar geen last van had.'

Vader Arturo, die als inspirator en trainer via zijn zelf opgerichte Dream School werkt, wilde niet aan dit stuk meewerken. Uit informatie op de website van de Dream School blijkt dat hij in 2001, toen Bentinho 12 was, een droom had waardoor hij uiteindelijk zijn baan bij een energiemaatschappij opzegde om voortaan (inspiratie)trainingen te gaan geven.

Thuis worden veel spirituele zelfhulpboeken gelezen, zo blijkt onder meer uit een interview in Playboy met Bentinho. Nadat zijn ouders een training van de Silva Mind Control Method hadden gevolgd, waarmee hersenfuncties zouden verbeteren en beoefenaars makkelijker zouden kunnen ontspannen en helderziendheid zouden kunnen ontwikkelen, lieten ze Bentinho aan de kinderversie van die cursus deelnemen.

Als Bentinho op de middelbare school zijn vrolijkheid begint te verliezen en steeds minder aansluiting vindt bij anderen, denkt hij terug aan wat hij tijdens de Silva-training heeft geleerd. Hij besluit om zijn drang te volgen 'de waarheid te vinden die niet verandert, zodat alles te begrijpen valt', zo vertelt hij in oude interviews.

Hij verdiept zich in spirituele theorieën, goeroes, boeken en films. Van Deepak Chopra tot The Matrix, zo meldt hij aan Playboy. Hij volgt daarnaast ook pseudowetenschappelijke opleidingen zoals Neurolinguïstisch Programmeren (NLP) en Emotional Freedom Techniques (een alternatieve behandelingsmethode tegen pijn en stress), en stort zich onder meer op yoga, reiki, meditatie en zelfhypnose.

Op zijn 20ste gaat hij met zijn vriendin naar India om zichzelf te ontdekken. Hij volgt er trainingen en cursussen om bewuster in het hier en nu te leven, schrijft hij in een reisblog op waarbenjij.nu. In India voelt hij dat 'het goed is voor mij om mijn arrogantie toe te laten'.

Uitspraken inslikken

Massaro schrijft dat hij al vaak inzichten en uitspraken heeft ingeslikt. 'Uitspraken waarvan ik zelf denk dat ze veel wijsheid en inzicht bevatten (arrogantie? zelfkennis? intuïtie?), krachtige, maar vaak ook enigszins scherpe en lichtelijk pijnlijke of confronterende uitspraken, of uitspraken die tegen de leer of gedachten van leraren of 'gevorderden' ingaan. Uitspraken die volgens mij een (tegen)deel zouden bewijzen, of op zijn minst een verborgen waarheid aan het licht zouden brengen waarna de persoon in kwestie direct zijn 'beeld' zullen (sic) moeten bijstellen omdat ze simpelweg niet om de logica en simpelheid van die complexe uitspraken heen kunnen.'

Zijn moeder Monique, die niet aan dit stuk wilde meewerken, moedigt hem aan en schrijft eronder: 'Ik voel me na het lezen van je verhaal nu een beetje de moeder van de Dalai Lama.'

Massaro zal later zeggen dat hij tijdens die ervaring in India ontdekte dat de lessen en leraren die hij tot dan toe had gevolgd, hem verder van zichzelf afbrengen in plaats van hem meer antwoorden geven. Op de website vrolijkverlicht.nl schrijft hij dat er altijd een 'natuurlijke aanwezigheid' in hem is en dat, als hij daar meer op vertrouwt, het beter met hem gaat, dat hij verlicht is als hij op dat gevoel blijft bouwen. Hij vindt dat hij zijn leraren heeft ingehaald en klaar is om zelf les te gaan geven, om anderen te helpen het pad van de spirituele verlichting te bewandelen.

Arthur Versluis, hoofd van de afdeling godsdienstwetenschappen aan het College of Arts & Letters van de Michigan State University, schaart Massaro daarom in zijn boek American Gurus: From Transcendentalism to New Age Religion onder de 'immediatists', een nieuw religieus fenomeen. Hij muntte de term voor mensen die niet meer een leven lang hoeven te studeren of mediteren om uiteindelijk spiritueel verlicht te raken, maar verklaren dat ze het ineens zíjn. 'Ze kunnen worden gezien als het religieuze antwoord op de consumptiemaatschappij, waarin de nadruk ligt op onmiddellijke behoeftebevrediging, waarbij 'instant verlichting zonder veel werk' het product is dat wordt verkocht', schrijft Versluis.

De weg kwijt

Alectra, McNeil en Graham zijn totaal de weg kwijt als ze Massaro's groep uiteindelijk verlaten. McNeil heeft angstaanvallen en krijgt stress-eczeem op zijn gezicht. Hij is blut, maar het lukt hem niet om te werken. Niets lukt. Alectra is zo ontregeld en depressief dat ze, als ze in Sedona is en over de Midgley Bridge rijdt, overweegt om het ravijn in te rijden. 'Ik dacht: ik ga Brent Wilkins achterna.'

Grahams vertrek begint met een advertentie op Instagram voor de HBO-documentaireserie The Vow, over de NXIVM-sekte. Ze bekijkt de trailer en ziet een groep blije mensen die zichzelf proberen te verbeteren, tot ze onder invloed van hun sekteleider Keith Raniere over al hun grenzen heen gaan en hij daar misbruik van maakt. Op dat moment beseft ze dat ze weg moet. Ze heeft dan al veel last van paniekaanvallen, weet niet meer goed wie ze is en ligt dagenlang futloos in bed. 'Ik wist dat ik, als ik nu niet vertrok, geen goede moeder meer voor mijn kinderen kon zijn', zegt Graham.

Ze begint te lezen over sekten en sekteleiders. In haar optiek is Massaro, hoewel daarvan voor zover bekend geen officiële diagnose is gesteld, een 'traumatiserende narcist'. Dat baseert ze onder meer op het artikel 'The Relational System of the Traumatizing Narcissist' van psychoanalist Daniel Shaw, die verbonden is aan de International Cultic Studies Associations. Bijna elke alinea uit dat artikel, dat gaat over wat iemand tot een 'traumatiserende narcist' maakt en hoe zo iemand zich als sekteleider kan manifesteren, doet haar denken aan haar ervaring met Massaro.

'De tekortkomingen van de volgelingen worden gegroepeerd onder de paraplu van 'het ego', [...] dat wordt gezien als een schadelijk aanhangsel of een blokkade van het ware zelf en dat daarom gepurificeerd moet worden door de leider, zodat de volger zijn volle potentieel kan bereiken', schrijft Shaw. 'In het geval van sekten betekent purificatie meestal dat ze onderworpen moeten worden aan verschillende vormen van sadistische kleinering en vernedering. [...] Puurheid kan ook worden bewezen door iemands bereidheid om veel van zijn of haar geld af te staan, of de bereidheid om seksueel misbruik te ondergaan, of beide.'

Alectra en McNeil trekken naar elkaar toe als ze samen voor Massaro video's gaan maken. Mondjesmaat durven ze aan elkaar te vertellen hoe ze zich werkelijk voelen in Massaro's groep. Ze besluiten te vertrekken en krijgen, eenmaal uitgetreden, verkering met elkaar.

Ze leggen contact met andere voormalige leden en proberen voorzichtig, vanwege de zwijgcontracten, de ervaring van anderen te peilen. Als ze het verhaal van Graham horen, en zij dat van hen, vallen de puzzelstukjes op hun plek. Voor hen is het duidelijk dat ze in actie moeten komen, dat Massaro al langer een patroon vertoont waarbij hij spirituele technieken inzet om misbruik van mensen te kunnen maken en er zelf beter van te worden. Een patroon dat ze met het openbaar maken van hun verhalen hopen te doorbreken, om te voorkomen dat er meer slachtoffers vallen.

 

Praten over gedachten aan zelfdoding kan bij 113 Zelfmoordpreventie. Bel 0800-0113 voor een gesprek. U kunt ook chatten op 113.nl

 A little bit culty

Alectra, Graham en McNeil hebben hun verhaal ook uitgebreid met Sarah Edmondson en Anthony 'Nippy' Ames in de podcast A Little Bit Culty gedeeld. Edmondson en Ames zijn voormalige leden van de NXIVM-sekte en komen voor in de HBO-documentaireserie The Vow over die sekte en de ontmaskering van diens leider Keith Raniere. Met de podcast proberen ze bij te dragen aan de bewustwording over sekten.

Giel Beelen haalt Massaro podcast offline

In het najaar van 2021 plaatste radio-dj Giel Beelen een lang interview met Massaro op zijn YouTubekanaal Kukuru, waar hij 'handige tools voor een optimaal leven' deelt en ruimte biedt aan spiritualiteit. Daarnaast maakte Beelen samen met Massaro en Thijs Lindhout, zelfbenoemd 'geluksexpert' en podcastmaker, een achtdelige podcast, De wereld ontwaakt, waarin Massaro zijn visie op onderwerpen als 'het ego', 'relaties' en 'energie' mocht delen. Gevraagd om een reactie zegt Beelen: 'Ik ben ontzettend geschrokken van de berichtgeving. Mijn medeleven gaat uit naar de slachtoffers. Heel dapper en goed dat zij zijn opgestaan. Laat het een inspiratie zijn voor anderen in soortgelijke situaties.' Inmiddels heeft hij het interview en de podcast offline gehaald. 

The monastery

Volgens het kadaster heeft Bentinho Massaro in Nederland geen huis op zijn naam staan. Toch verblijft hij hier regelmatig in het voormalige Mariënburgklooster in het centrum van Bussum. Daar bevindt zich een groep van zijn volgelingen. Ze noemen de plek 'The Monastery'. Na aanbellen bleef het hek gesloten. Na een verzoek tot een interview per e-mail aan een van de inwoners stelde zij zich op als woordvoerder van de groep en van Bentinho Massaro, en wilde zij vragen aan zijn team doorspelen.

Verantwoording

Voor dit artikel sprak de Volkskrant sinds maart 2021 met meer dan twintig mensen, onder wie (sekten)experts en voor- en tegenstanders van Massaro. De voorstanders die we spraken keken af en toe een video en waren niet diep betrokken in zijn organisatie. Twee tegenstanders hadden psychische klachten overgehouden aan hun contact met Massaro en zijn lesmethoden. De Volkskrant heeft alle bedrijfsgegevens tot 2021, voor zover die gedeponeerd waren in de verschillende internationale Kamers van Koophandel, kunnen inzien en heeft daarvoor hulp gekregen van het Organized Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP). In het kader van wederhoor heeft de Volkskrant zowel Massaro's vaste contactpersoon als een van zijn naaste medewerkers benaderd. De reactie van Massaro is te lezen op pagina V8 (en de volledige versie online).

 

REACTIE BENTINHO MASSARO

Hoewel Massaro een conceptversie van dit artikel toegestuurd heeft gekregen, zegt hij het niet gelezen te hebben; hij wil niet zeggen waarom niet. Op vragen die de Volkskrant eerder naar hem heeft gestuurd heeft hij een algemene reactie gegeven waarin hij zegt dat hij nooit iemand seksueel of op enige andere wijze zou misbruiken. Massaro stelt dat alle seksuele relaties die hij ooit heeft gehad 'met volledige wederzijdse toestemming' zijn geweest, 'en dat zal altijd zo zijn'. Ook zegt hij een 'ongewoon diep respect voor het fenomeen van vrije wil' te hebben. 'Het staat centraal in al mijn werk. Een dergelijke beschuldiging is dan ook honderd procent onwaar en zal altijd onwaar zijn. Dit kan ik beloven met heel mijn hart en ziel', schrijft hij.

Over de zwijgcontracten zegt hij: 'Om onder een NDA uit te komen moet er sprake zijn van het overtreden van de wet. Zoals bij seksueel misbruik. We denken dat ze geadviseerd zijn door een advocaat en besloten dat het de moeite waard was om mij van seksueel misbruik te beschuldigen, zodat ze hun NDA legaal konden overtreden en ze hun emoties dusdanig op het internet konden ventileren en support zouden vinden voor hun wereldbeeld en onverwerkte emoties, ongeacht de waarheid, enige eer, of het rekening houden met de consequenties voor anderen.'

Met betrekking tot de claim van Graham dat hij haar gemanipuleerd heeft om haar geld afhandig te maken, zegt dat hij dat het om een 'gift' ging en dat zwart op wit te hebben staan. 'Ze wilde dit schenken om de operatie van het team destijds te ondersteunen en het was nooit de opzet dat dit terug zou worden betaald.' Ook zegt hij dat hij haar geld investeerde 'om Jacquelines portfolio te verrijken en ook om wat vermogen te creëren voor het bedrijf, maar dit liep anders'. Massaro zegt dat Graham daarmee akkoord was gegaan en er enthousiast over was.

Over zijn team zegt hij dat iedereen betaald wordt. 'We opereren meer als een familie dan een conventioneel bedrijf. In de afgelopen jaren hebben we daarnaast ook vrijwilligers gehad die ons hielpen. We zijn géén miljonairs en herinvesteren geld constant in onze missie en onze activiteiten.' Daarna benadrukt hij nogmaals: 'Niemand is of wordt ooit gedwongen om iets te doen tegen hun zin. Niet door mij en niet door mijn team.'

IN HET VIZIER

De Amerikaanse sekte-expert Rick Ross, schrijver van het boek Cults Inside Out en oprichter van het Cult Education Institute, heeft Massaro al enkele jaren in het vizier. Hij definieert in zijn boek drie kenmerken van iemand die leidinggeeft aan een destructieve sekte.

In de eerste plaats is er sprake van een individuele leider die geen verantwoordelijkheid draagt en niet transparant is. In de tweede plaats gebruikt die leider een programma om gedachten te hervormen en technieken waarmee hij 'ongepaste invloed' op zijn volgers kan uitoefenen. En in de derde plaats is er sprake van een groep die destructief is, waarin gedrag wordt vertoond dat mensen stress bezorgt, waarin mensen worden gepest, waarin ze te horen krijgen dat ze niet goed genoeg zijn.

Ross, nog voordat hij van de inhoud van dit stuk weet, in een telefonisch interview: 'Naar mijn mening passen de eerste twee karakteristieken zeker bij Massaro.'

Dit artikel verscheen in de Volkskrant op 25-02-2022