Niet dit, niet dat.

signinvisibility

Verlichting is niet dit, maar ook niet dat. Met die aanwijzing wordt je nog het meest geholpen als je – macht der gewoonte – probeert te begrijpen wat verlichting eigenlijk is. Als je belangstelling hebt voor dit onderwerp probeer je natuurlijk om er greep op te krijgen, of te voelen hoe het is. Maar op den duur kom je daar geen stap verder meer mee.

 

 

 

Wel in het begin, als je je door een wirwar van misverstanden moet worstelen. Er zijn zoveel vreemde ideeën over verlichting in omloop, dat je een scherp onderscheidingsvermogen nodig hebt om goed te zien wat nu eigenlijk waar en niet waar is op dit gebied. Er zijn ook heel wat mensen met een mening over dit onderwerp die eigenlijk geen idee hebben waar het over gaat. Omdat ze het verwarren met eenheidservaringen, een goed mens worden, persoonlijke bewustwording; of geloven dat als ze zichzelf allerlei leefregels opleggen ze zichzelf kunnen verbeteren.

tussenkopje2
 

Maar is het eenmaal zover dat je een goed basisbegrip hebt dan zul je op een gegeven moment tegen een muur aanlopen. Het kan zijn dat je lange tijd niet eens door hebt dat je niet verder komt. Je gaat regelmatig naar de satsangs van je favoriete guru of bezoekt ze allemaal als ze weer eens in de buurt zijn. Je gebruikt termen als “leven in waarheid”, “zien zoals het is”, “gemanifesteerd en ongemanifesteerd”. Je weet op z’n minst ongeveer wat “Jij bent Dat” betekent, kijkt niet langer vreemd bij een term als “Boeddha bewustzijn”, weet dat je altijd hier-en-nu moet zijn (ook al vergeet je dat iedere dag wel een paar keer); kortom, je bent er van overtuigd dat je al aardig bent opgeschoten. Mooi zo. Maar er ontbreekt nog wel iets. Zelfrealisatie.

woman walking in a park
 

Nu is dit niet alleen een onzichtbare hindernis voor mensen die vooral met denken en inzicht hun weg proberen te vinden; hetzelfde gebeurt ook bij degenen die meer vanuit gevoel en intuïtie leven. Tijdens een bijeenkomst met een gerealiseerde leraar luisteren ze niet naar de woorden zelf, maar zijn ze gefocust op hetgeen ze (kunnen) voelen tijdens de bijeenkomsten. Ze waarderen die meer naarmate ze dieper stilte, vrede of liefde kunnen ervaren.

 

Sommigen vinden het heerlijk om een gevoel van samenzijn te ervaren, anderen zinken stilletjes diep in zichzelf. Dat zijn niet degenen die thuis een hele bibliotheek aan klassieke teksten hebben staan, maar geven er de voorkeur aan om regelmatig naar stilteretraites te gaan, of ze kunnen juist heel erg genieten van samenkomsten waar gezongen en gedanst wordt.

 

Weer anderen komen nooit bij welke bijeenkomst dan ook, maar verkiezen het gezelschap van dieren of zijn graag in de natuur. Alleen lopend in de bergen ervaren ze iets van de grootsheid die hen omringt en waar ze soms één mee zijn. Ze voelen dat ze dichterbij komen, maar er nog niet helemaal zijn. En dat klopt. Ze naderen een bodemloos ravijn.

would you look down
 

Je kunt namelijk op een gegeven moment niet verder als je gehecht blijft aan je diepe inzichten.

 

Je kunt op een gegeven moment niet verder als je ook die fantastische gevoelens niet wilt overstijgen.

 

Die inzichten en gevoelens zijn niet fout. Maar je gehechtheid er aan, de wil om het te herhalen en opnieuw te beleven kan wel op den duur een hindernis worden.

 

Je loopt vast als je een concept of gevoel hebt omarmd waarvan je eigenlijk bijna zeker weet dat het je heel dicht bij verlichting heeft gebracht. Maar het is noch dit, noch dat. Hier zijn de dingen niet wat ze lijken, noch iets anders.

 

Ga verder tot je niet verder kunt en stop dan niet.

tussenkopje2
 

Verlichting is geen object wat je kunt begrijpen, maar dat van waaruit je begrijpen en niet-begrijpen kunt zien. Het is niet iets dat je kunt voelen, maar dat van waaruit je gevoelens waarneemt. Elke keer dat er een gedachte is, is er ook een stille achtergrond die volkomen gedachtenloos gewaar is van het komen en gaan van gedachten. Elke keer dat er een gevoel is, is er ook de onbewegelijke ruimte waarin ieder gevoel opkomt. Elke sensatie in het lichaam, elke perceptie van de zintuigen wordt opgemerkt door iets wat er altijd is, maar nooit deelneemt aan beweging en verandering. Maar als je nu denkt “aha, het is dus het onveranderlijke” heb je van dat wat ziet iets gemaakt dat gezien wordt; en is het je op hetzelfde moment door de vingers geglipt. Je kunt het niet zien, want het is het zien zelf. Of het zien van het zien.

 

Maar wie ziet het zien? Wat is zich bewust van bewustzijn?

 

Elke gedachte is een gedachte – die komt en gaat. Wel eens geteld hoeveel je er in een uur voorbij ziet komen? Elk concept bestaat alleen bij de gratie van andere concepten – en alles kan ook betwijfeld worden. Denken, praten, discussiëren, weten, twijfelen, onderzoeken, verwerpen, verbeteren, verfijnen, bijleren, verdiepen – je kunt ontzettend veel leuke dingen doen met je intellect, maar voor zelfrealisatie is iets anders nodig. De diepe, volkomen en onvoorwaardelijke erkenning van niet-weten.

People-Holding-Hands
 

Er is ook geen gevoel dat werkelijk permanent is, of dat altijd waar is. Hoe blij je ook kunt worden van samen zingen, hoe diep je ook ontzag kunt voelen voor de majesteuze van de natuur, hoe sterk verbonden je je ook kunt voelen met de mensen om je heen – er komt een moment dat je alleen naar huis terugloopt, met de auto verdwaalt op een industrieterrein, of je door onterechte kritiek van een collega boos en verward gaat voelen. Verheven gevoelens zakken langzaam weg, vreugde en extase komen op en verdwijnen daarna weer, diepe stilte wordt verstoord door de radio van de buurman. En anders blijken er wel muggen te zitten in de grot die je had uitgekozen om je definitief terug te trekken.

 

Zuiver voelen kan veel vreugde, ontroering. mededogen en verbondenheid doen ervaren; een prachtig instrument om intuïtief te weten wat je aantrekt of afstoot. Het laat voelend weten wat van waarde is. Diep en kritisch nadenken kan leiden tot inzicht, waarheidsvinding, ontdekkingen en het ontmaskeren van drogredenen en leugens; een prachtig instrument om via logica en consistentie te zien wat waar is en wat niet.

 

Maar noch grootse inzichten, noch verfijnde gevoelens zijn voldoende. Ook dit zul je moeten loslaten, achterlaten, doorsnijden, overstijgen. Let wel; er staat niet dat je ze moet vernietigen. Dat zou zonde zijn. En een aantal van diepste gevoelens en hoogste inzichten zul je “aan de andere kant” ook weer terugvinden – al kijk je er dan dwars doorheen omdat ze volstrekt transparant zijn geworden.

tussenkopje2

Als je werkelijk zelfrealisatie wilt zul je heel diep tot je moeten laten doordringen dat het niet-iets is. Dat die stugge gewoonte om je er iets bij voor te stellen of er iets bij te voelen, je uiteindelijk verhindert om verder te komen. Het is verbazingwekkend eenvoudig, maar dat maakt het nog niet gemakkelijk. Want denken en voelen zijn zo lang je gids geweest in een bij tijd en wijle chaotische en soms angstaanjagende wereld dat het meestal onaantrekkelijk lijkt om juist dat achter te laten.

on edge
 

Word ik dan niet gek? Hoe weet ik dan nog wat goed en fout is? en tientallen andere vragen kunnen je doen besluiten om toch nog maar even te wachten. Dat kan natuurlijk. Niets aan de hand. Er komt vanzelf wel een moment dat je toch de sprong waagt. Of niet. Waarschijnlijk niet zelfs; er is geen enkel ander streven waarbij zo velen onderweg opgeven en gaan genieten van het uitzicht, omdat ze het heuveltje van hun inzicht verwarren met de hoge top van niet-weten. Misschien blijf je altijd wel in het bekende, en bijna iedereen zal je ook gelijk geven. Je geeft het misschien alleen maar op omdat je niet anders kan. Alleen als je geluk hebt is er dat brandende verlangen, dat niet kunnen opgeven, ook al kost het je alles wat je tot nu toe duidelijkheid heeft gegeven. Om te kunnen realiseren moet je alle zekerheid, maar ook alle onzekerheid laten gaan.

 

Want ook dat is verlichting; leven zonder veel houvast. Wat niet zo erg is als het klinkt. Het is een andere omschrijving van vrij en angstloos zijn, zonder de zorgen om een niet bestaand zelf nog te willen verbeteren. Het is openstaan en vol verbazing om je heen kijken. Wat een schitterend avontuur!