Vraag over verslaving

 

Hallo Onno,

Ik ben al heel wat jaren bezig met het onderwerp non-dualiteit, het laatste jaar veel intensiever. Ik kwam op een gegeven moment eigenlijk per toeval op je uitgebreide website. Het sprak me wel aan, ook je fictieve biografie. Ik zou je graag het volgende willen voorleggen.

 

Waar ik al jaren mee te maken heb zijn regelmatig optredende gevoelens van somberheid, initiatiefloosheid, waardeloosheid, voorheen ooit geduid als een ernstige vitale depressie. Het lijkt lastig om daar verlichting in te ervaren, al gebeurt dat soms wel.

Nog lastiger is het probleem van overmatig bier drinken. Dit bestaat al meer dan 10 jaar. Tijdens een retreat bij Jeff Foster was ik een week vrijwel moeiteloos zonder, dus er is blijkbaar nog geen grote afhankelijkheid. Mijn kinderen weten er ook van; ze kennen me alle drie dronken tot erger.

 

De gedachte is dat het drinken helemaal niet past bij de authentieke Peter. Er zou iets gezien/ bewust kunnen worden van een onbewuste pijnballon, of meerdere, en dan zou dat gedrag kunnen wegvallen..

 

Vanuit duaal perspectief voelt er dan behoefte aan een 'methode'

Hoe kijk jij tegen verslaving en die gedachte aan? En heb je evt. 'tips' voor deze verkenning?

 

 

 

Hallo Peter

Depressie en verslaving aan alcohol zijn serieuze problemen, en alles wat ik hierna zeg kan en mag nooit dienen als vervanging voor het consulteren van een medische of psychologische specialist. Het moet ook niet als excuus worden gebruikt om niets te doen: als je dit soort problemen werkelijk wil aanpakken raad ik je aan om contact op te nemen met gekwalificeerde professionals.

Ik neem aan dat het duidelijk voor je is dat het overmatig gebruik van alcohol een sterk negatieve invloed heeft op het ervaren van somberheid en depressie. Ze versterken elkaar. Zou je één van de twee aanpakken, dan wordt het ook veel gemakkelijker om te leren omgaan met de tweede. Dus een heel praktische tip zou zijn: als je drie keer per week een half uur hard loopt wordt de kans op depressie, gevoelens van waardeloosheid en somberheid een stuk kleiner.

 

Als je je eigen vormen van verslaving meer psychologisch zou willen bekijken dan denk ik niet dat je er veel mee opschiet om een onderzoek te doen naar eventuele onbewuste patronen die vroeger zijn ontstaan. Veel zinniger lijkt me om te kijken hoe je nu, op dit moment, en in deze situatie probeert om onaangename gevoelens te vermijden. Als je merkt dat je een sterke drang krijgt om te gaan drinken zou de vraag moeten zijn: Welk gevoel wil ik op dit moment niet ervaren?

 

Daarbij komt een tweede, gemakkelijk te onthouden regel: Zo lang je adem haalt ga je niet dood. Het gevoel wat je probeert te vermijden kan overweldigend lijken; iets wat je perse niet wilt voelen. Niet moet voelen. Maar toch leert de ervaring dat je er niet dood aan gaat. Dus het is mogelijk om het te voelen, te ervaren en door te blijven leven. Je zou dus kunnen proberen om met jezelf af te spreken dat je, op het moment dat je de sterke en alles overweldigende drang voelt om te gaan drinken je eerst bijvoorbeeld 10 minuten wacht en kijkt wat er gebeurt. Op die manier kun je langzaam aan vertrouwd raken met datgene wat je constant probeert te vermijden.

 

Je zou ook kunnen kijken naar Adi Da’s vraag: avoiding relationship? In die twee woorden zit een hele leer besloten. Hij wijst er namelijk op dat jezelf kunt voelen als een gesloten vuist in plaats van een open hand, en dat dit komt omdat je keer op keer iets wat er is wil vermijden. Gevoelens van teleurstelling, verdriet, pijn, onvermogen of ontevredenheid zijn deel van het leven. Ze worden pas een probleem als je ze afwijst, niet wil voelen,wenst dat er iets anders was dan wat er is. Dus leren om open en ontvankelijk te blijven, ook als het niet prettig is, kan een grote stap zijn op weg naar meer openheid.

 

Drank gebruiken heeft ook als doel om een soort van bewustzijnsverlaging te bewerkstelligen. Dat geldt niet alleen voor alcohol, maar voor alle vormen van verslaving. Ook de koop -, werk -, of seksverslaafde wil in een roes komen, een soort van eenkennig bewustzijn ervaren. De roes werkt als een barrière die verhindert dat bepaalde gevoelens van angst, onmacht, vertwijfeling of onvrede aan de oppervlakte komen. Dat komt ook omdat de verslaafde geen alternatief ziet – hij of zij is er van overtuigd dat het niet mogelijk is om adequaat om te gaan met dit soort sterk negatieve gevoelens.

 

Wat daaronder ligt is een diep gevoel van afgescheidenheid en splitsing. Vanuit nonduaal perspectief is er nergens een scheiding of breuk; en verlichting kan onder andere omschreven worden als de gevoelde en directe ervaring dat er alleen maar ongebroken eenheid is. Maar het is belangrijk dat dit niet alleen maar een theorie is die je kent van horen zeggen, want als het uitsluitend een weten is heeft het geen enkele kracht als het eens een keer tegenzit. Het moet echt van top tot teen zelf gerealiseerd worden.

Een groot aantal mensen worstelt met één of andere vorm van verslaving. Alcoholverslaving wordt nog wel als een echt probleem gezien, maar verslaafd zijn aan shoppen, werken, zoetigheid, seks, gokken, piekeren, complimentjes of aandacht kan vaak nog afgedaan worden als “toch niet zo erg? “ Het kost vaak moeite om te erkennen dat ook daaronder sterke gevoelens van onmacht en onvrede schuil gaan. Dat er zoveel mensen zijn die één of andere vorm van verslaving hebben komt ook omdat gevoelens van afgescheidenheid, eenzaamheid en isolatie wijd verbreid zijn.

 

Zelfveroordeling speelt vaak een belangrijke rol bij allerlei vormen van verslaving. Het kan een gewoonte zijn die je hebt geïnternaliseerd is toen je werd opgevoed door (te) kritische ouders, die (te) vaak je het gevoel gaven niet voldoende te zijn. Soms in de vorm van kritiek, soms in de vorm van sarcasme, soms in de vorm van onverschilligheid of negeren. Andere keren kan het mislukken van een baan, of nog vaker, het mislukken van een belangrijke relatie er toe leiden dat er een hardnekkige vorm van zelfveroordeling en falen ontstaat. Het is een gevoel wat erg moeilijk kan zijn om te onderzoeken, want het lijkt op dat moment zo ontzettend waar. Het is ook heel goed mogelijk dat je zelf eigenlijk niet eens goed in de gaten hebt dat zelfveroordeling een gewoonte is geworden en het kan heel pijnlijk zijn om te ontdekken dat je zelf degene bent die zo negatief en afbrekend commentaar levert op je eigen leven.

 

Verslaving betekent niet alleen dat je jezelf (onbewust) steeds aan het veroordelen bent, het leert je vaak ook om te liegen over je eigen situatie als mensen daar naar vragen, en ook dat versterkt het gevoel van isolatie. Het gaat op den duur soms zo gemakkelijk en vanzelfsprekend dat het jezelf niet eens meer opvalt. Je liegt dan ook tegenover jezelf over het liegen, en je kan jezelf wijsmaken dat je dat niet, of bijna nooit doet. Liegen doe je ook omdat je eigenlijk niet in staat bent om van jezelf te houden. Erkennen dat je vaak liegt maakt het alleen maar moeilijker om je zelf te accepteren. En hoe meer je een hekel aan jezelf hebt, hoe meer je ook een reden hebt om weer te gaan drinken.

 

Als je jezelf aanleert om werkelijk eerlijk te zijn moet je dat niet alleen maar doen bij de mensen die werkelijk belangrijk voor je zijn; je moet vooral ook leren om eerlijk te zijn naar jezelf toe. Erken al die grote en kleine momenten dat je jezelf in feite voor de gek houdt.

 

Je hoeft andere mensen niet te verbeteren of te corrigeren. Eerlijk zijn hoeft geen wapen te worden waarmee je anderen een naar gevoel bezorgt. Je ergeren aan anderen kan gemakkelijk een manier worden om de aandacht van het echte probleem af te leiden, namelijk dat jij je naar voelt en daarom gaat drinken.

Als je de waarheid wilt realiseren zul je moeten beginnen met stoppen met liegen tegen jezelf en anderen.

 

Ook kenmerkend voor iemand met een verslaving – en het maakt hierbij niet uit om welke verslaving het gaat – is het onvermogen om de diepe, natuurlijke vrede van dit moment te ervaren. Die wordt volkomen over het hoofd gezien, omdat er een sterk geloof is dat de eigen gedachten en gevoelens werkelijk en waar zijn. Het is voor de meesten niet mogelijk om te zien dat alle ervaringen opkomen in iets wat volkomen stil en vredig is. Omdat er geen grote innerlijk gevoelde ruimte is waarin alle komen en gaan gezien wordt kan de drang om toe te geven aan de verslaving ook zo sterk en dwingend zijn.

 

Om te leren om meer openheid en vrede te ervaren zou je kunnen beginnen met elke dag aantal korte momenten te kiezen om je eigen bewuste aanwezigheid te voelen, en dit langzamerhand uit te breiden naar steeds langere periodes van stilte. Je doet dit in het begin het beste als er even niet te veel aan de hand is. Er zijn talloze momenten op een dag waarop het mogelijk is om je even terug te trekken en naar binnen te kijken. In eerste instantie kun je dit doen om meer vertrouwd te raken met je eigen innerlijke landschap van gevoelens, gedachten, impulsen, fantasieën, herinneringen en wensen.

 

Het kan je ook helpen om bewust te leren ontspannen. Iedereen heeft het nodig om soms te ontspannen, zichzelf te belonen of even aan de druk te ontsnappen. Maar mensen die verslaafd zijn kennen geen andere manier dan toegeven aan hun verslaving. Door te leren bewust en gestructureerd te ontspannen en te leren hoe je moet mediteren komt er een alternatief beschikbaar.

 

Maar het doel op de langere termijn is om te leren niet automatisch mee te gaan in wat je denkt en voelt, maar een sterk gevoel van bewuste aanwezigheid te leren ervaren. Die bewuste aanwezigheid kan namelijk alles bevatten, zonder zelf van aard te veranderen. Hoe meer je je hiermee kunt identificeren, hoe meer er ruimte ontstaat om ook negatieve en ongewenste gevoelen er gewoon te laten zijn, zonder de aandrang te voelen ze te vermijden, te dempen of te ontvluchten. Ze verliezen op die manier hun macht over je en je zal steeds meer een gevoel van vrijheid en onbekommerde openheid gaan ervaren.

 

Geloof in gedachten creëert een gevoel en ervaring van allerlei losstaande objecten; het ontwikkelt zich tot een visie waarin een geïsoleerd en objectief “ik” in een koude, hardvochtige wereld worstelt om te overleven. De overtuiging iemand te zijn gaat ook altijd samen met een sterk of subtiel gevoel van gemis en onbevredigd zijn. Er is altijd wel iets wat ontbreekt om verlangenloos gelukkig te zijn. Er zijn daarom ook altijd andere objecten nodig – en dit kunnen andere mensen zijn, ervaringen, maar ook drugs of alcohol – die dit gevoel van gemis moeten opheffen. En tijdelijk lukt dit ook wel, maar niet fundamenteel.

 

De constante zucht naar datgene wat het gevoel van onbevredigend gemis moet opheffen is de verslaving. Het komt voor uit een fundamentele misperceptie over onze ware natuur. Doordat we niet weten wie we werkelijk zijn komen we terecht in een cyclus van angst en isolatie, onmacht en depressie, verlangen en vermijding. Als je niet tot op de bodem gaat loop je grote kans de ene verslaving voor de andere in te ruilen.

 

Om hier uit te komen moet je beginnen met vertrouwd te raken met je eigen innerlijke ervaringen; dat is het begin van het leren kennen wie je werkelijk bent. Door wetenschappelijke kennis weet je misschien veel over neurotransmitters, of hoe alcohol op het brein inwerkt. Maar als verslaafde heb je niets aan die objectieve kennis, want wat je ervaart is een plotselinge, sterke en onweerstaanbare subjectieve drang om te gaan drinken. Deze drang ontstaat in combinatie met een hele rits van ideeën, gevoelens, beelden, overtuigingen, angsten, wensen, etc. De meeste daarvan zijn niet onbewust. Dat is het probleem niet. Het probleem is dat je ze gelooft, dat je denkt dat ze werkelijk en waar zijn.

 

En wat je dus moet leren is er doorheen te kijken, waardoor ze gaandeweg hun macht over je verliezen. Kijk, daar gaat een gedachte. Interessant, een gevoel komt op. Als je ze beziet alsof het vlinders zijn die in jouw subjectieve ruimte een tijdje komen fladderen is er niet zo veel meer aan de hand. Op den duur wordt het dan een reële mogelijkheid om op elk moment onbekommerde vrijheid te ervaren en wordt leven als onvoorwaardelijke liefde steeds meer vanzelfsprekend.