Kunnen we over verlichting praten?

(transcript van een gesprek over Het Onderwerp)

 

“Natuurlijk kunnen we over verlichting praten, maar zo gauw we er over praten is het niet langer verlichting. Als we er over praten alsof het een het is, hebben we er een object van gemaakt. Maar het is geen het. Verlichting is geen object met bepaalde karakteristieken en eigenschappen. Als het die zou hebben zouden we het kunnen gaan vergelijken met andere objecten, of andere staten van bewustzijn, of andere vormen van kennis. En we zouden er vanaf dat moment compleet naast zitten. Want verlichting is geen object, maar het ultieme Subject. Het is nooit iets wat je kunt zien, want het is het zien zelf. Maar dat is het ook niet. Het is nooit iets wat je kunt benoemen, en daarom is deze uitspraak erover ook al niet waar.

 

 

 

Dus alles wat ik er over kan zeggen is feitelijk en onfeitelijk onjuist. Toch zal ik er iets over zeggen. Het grootste probleem is eigenlijk dat je als zoeker denkt dat er zoiets is als niet-verlicht zijn, wat je zou kunnen veranderen in verlicht zijn door bijvoorbeeld inzicht en meditatie. Maar de aansporing om via meditatie tot inzicht te komen hetzelfde als het voorschrijven van een niet werkzaam medicijn voor een niet bestaande ziekte. Je zal zien dat het werkt!

 

Je kunt niet buiten het universum staan, en dus kun je er ook niet inkomen. Je kunt geen ervaring hebben van iets wat principieel niet ervaarbaar is. Verlichting is vooral de realisatie dat er iets heel vanzelfsprekends tot nu toe over het hoofd werd gezien. Je zag het niet omdat je ermee keek.

 

Wat bedoel je met: “het is geen het?

 

“Als je er een het van maakt objectiveer je het. Je maakt er een object wat je kunt beoordelen, waar je eigenschappen aan kunt toekennen, en wat je kunt vergelijken met andere objecten. Belangrijkste wel is dat het daardoor iets anders is dan wat jij bent. Daarom kun je er naar kijken. En omdat het iets is wat jij niet bent, kun je proberen het te bereiken, te realiseren, eigen te maken. Ooit zal het gebeuren. Het als iets zien wat je niet bent, maar ooit wel kan worden, is essentieel voor de hele zoektocht. Door alles wat je er over gehoord hebt, heb je een beeld gecreëerd en nu wil je er naar toe.

 

Maar dat is alsof je door de woestijn loopt en water wilt gaan drinken bij een fata morgana. Het is als rennen naar de horizon en gefrustreerd raken dat je hem nooit bereikt. Objectiveren betekent verschil en afstand maken. Daarom blijf je zoeken.

 

Want van één ding ben je wel zeker. Je huidige ervaring is het nog niet. Er ontbreekt nog iets, al weet je niet wat. Of misschien weet je het wel zeker: het is nog niet open genoeg, er is nog te weinig een gevoel van vrijheid, je maakt je nog te veel zorgen, je hebt nog niet voldoende innerlijke stilte gevonden. En wat al niet meer.

 

Dat hele zoeken impliceert dat er in de toekomst misschien iets geweldigs gaat gebeuren; verlicht worden, ooit. Zoeken is een motie van wantrouwen tegen het huidige moment. Maar wat je niet ziet is dat je niet naar de toekomst moet kijken, maar juist in de diepte en stilte van dit moment. Het is uiterst eenvoudig. Dit is het. En jij bent dit ook.

 

Ok, dus als het niet objectief kan zijn moet het subjectief zijn?

 

Zou je denken, nietwaar? En als hulpmiddel is dat best wel effectief. Je kunt beter geloven dat verlichting een innerlijke realisatie is dan dat gedacht wordt dat je daardoor wonderen kunt verrichtten zoals het uit het niets materialiseren van armbandjes en glazen juwelen. Voor de duidelijkheid – verlichting is geen goocheltruc.

 

Dus je gaat op zoek naar je innerlijke waarheid, je ware zelf, de stilte binnenin, de ruimte tussen twee gedachten, de vrijheid om alles te voelen. Je gaat onderzoeken wie je bent, maar dan vooral psychologisch. En ik ben daar ook een grote fan van. Maar dat is niet meer dan een persoonlijke voorkeur. Nodig is het niet. Het is meer iets wat meestal gebeurt. Westerse mensen zijn nu eenmaal sterk psychologisch gericht, dus dat is wat zij doen als ze over verlichting horen. Je kunt het ook als het doorspitten van de vuilniszakken zien. De mate van zelfkennis die mensen hebben kan door al die therapieën, leerweekenden, retraites, cursussen en ontmoetingen met authentieke charismatische persoonlijkheden flink toenemen zodat ze inderdaad een veel beter beeld hebben van zichzelf, meer waarheidsgetrouw.

 

Maar ze zijn in feite geen stap dichterbij gekomen. Omdat dat niet kan. Net zoals je niet meer in het universum kunt komen dan zoals je er nu al instaat.

 

Ben je nu niet te negatief?

 

Nee hoor. Het is allemaal wel degelijk een oriëntatie in de goede richting. Mensen die zich bezig houden met egoïstisch graaien, die jaloers zijn op het geluk van anderen en blij worden als iemand pech heeft zijn vele malen verder van huis (vrij letterlijk) dan de mensen die in ieder geval hun best doen om van zichzelf een beter mens te maken. Zoeken naar jezelf kan best wel eens silly lijken en daardoor een dankbaar onderwerp voor komedies zijn, maar dat is allemaal toch nog vele malen beter dan hardhandig en ongevoelig anderen benadelen zodat je er zelf beter van wordt.

 

Maar goed, het is niet objectief, en het is niet subjectief. Wat is het dan wel?

 

Het is geen onwilligheid als ik zeg, en daarbij herhaal wat al honderden malen door anderen is gezegd, dat je er niets over kunt zeggen zonder op zijn minst een klein beetje te liegen. Het is geen het. Maar het is wel dit.