Opvattingen en misverstanden

maze

Over verlichting bestaan heel wat misvattingen en we hebben daarvan een lange lijst verzameld. 

Natuurlijk kun je van te voren wel proberen om je een voorstelling te maken over hoe verlichting zal zijn, maar toch is de kans groot dat je een aantal verassingen staan te wachten als het daadwerkelijk zo ver is. Ervaring verschilt eigenlijk altijd van verwachting. Soms is dat verschil heel groot, soms niet.

 

Naarmate je langer bezig bent geweest om te proberen verlicht te worden zal het meer en meer duidelijk wordt wat het in ieder geval niet is – en dat is een flink deel van het werk dat gedaan moet worden. Het is vrijwel onvermijdelijk dat je in het begin soms verwachtingen of opvattingen hebt over hoe het zal zijn die je later als naïef of onjuist terzijde moet schuiven. Dit spel gaat meer over kwijtraken dan over verwerven; meer over loslaten dan vasthouden. Je moet heel vaak afscheid nemen voordat je thuiskomt. Afscheid nemen van allerlei meningen en overtuigingen valt daar ook onder.

 

Laten we kijken naar een lijstje van populaire misvattingen.

 

 

lijst van misvattingen

Lijstje

Verlichting kan alleen gebeuren als je nog vele, vele levens lang goed je best doet, maar het kan in ieder geval niet tijdens dit leven gebeuren.

Verlichting gebeurt alleen als je ook seksuele onthouding praktiseert.

Alleen mannen kunnen verlicht worden.

Verlichting overkomt je; je kunt er niet naar streven, want dat versterkt alleen maar het ego.

Alleen mysterieuze oosterlingen kunnen verlicht worden, en dan vooral Tibetanen.

Wie verlicht is krijgt goddelijke kwaliteiten; alleen heel speciale mensen kunnen dit bereiken.

Wie verlicht is kan op alle vragen antwoord geven – omdat ze het Weten zelf zijn geworden.

Wie verlicht is ziet het Niets. Wie verlicht is kent het Absolute.

Verlichting is de realisatie dat de wereld een illusie is – bijgevolg kan je daarom door muren lopen, op twee plaatsen tegelijk zijn, en diverse andere wonderen verrichten.

Wie verlicht is hoeft geen belasting meer te betalen.

Verlichting is een constante staat van extase en diep geluk (zie ook vorige misvatting).

Iedereen die beweert verlicht te zijn is het niet. (Meestal gevolgd door een citaat uit de Tao Te Ching).

Over verlichting valt niets zinnig te zeggen; het is per definitie voorbij de woorden.

Verlichting is een schokkende ervaring waarbij de menselijke geest in zijn geheel vernietigd wordt. Nirwana is een staat waarin alles is uitgedoofd.

Verlichting is een helende ervaring waardoor alle negatieve emoties voorgoed verdwijnen.

Wie belangstelling heeft voor verlichting is meestal ook geïnteresseerd in new age.

 

Commentaar

nog vele vele levens

Verlichting kan alleen gebeuren als je nog vele, vele levens lang goed je best doet, maar het kan in ieder geval niet tijdens dit leven gebeuren.

  • Eerst dit: geloof in reïncarnatie is geen voorwaarde, noch een hindernis voor verlichting.

Verlichting lijkt veel minder zeldzaam dan vroeger – al is dat mogelijk vooral omdat er domweg meer mensen zijn. Er zijn nu bijvoorbeeld ook veel meer mensen die wetenschapper zijn. Voor de meesten komt verlichting na een bewuste zoektocht, maar voor een aantal is het iets wat “zomaar”, zonder gezocht te zijn, hen overkomt. Sommigen laten dit aan de wereld weten middels boeken of websites, sommigen vertellen dit alleen in kleine kring, en sommigen praten daar nooit over. Maar loop een boekhandel binnen, zoek wat op het internet en het is duidelijk – verlichting is zeker geen vrijwel onmogelijke opgave (meer). Het kan in dit leven. En hoe eerder hoe beter, want als het 5 minuten voor je dood gebeurt is dat toch wel een beetje jammer, nietwaar ? Als je belangstelling voor dit onderwerp hebt is dit een uitstekende tijd om te leven. Er was nog nooit zo veel informatie ter beschikking. Er waren nog nooit zo veel leraren geweest die je kunt bezoeken. Tradities die eeuwenlang gesloten waren, behalve voor een zeer klein en select gezelschap zijn nu toegankelijk voor wie echt wil weten hoe het zit. Rituelen en oefeningen die vroeger alleen bij hoge uitzondering werden geopenbaard zijn nu met een beetje zoeken wel te vinden. Kortom, het was nog nooit zo gemakkelijk om een idee te krijgen waar het eigenlijk over gaat. Wat niet gemakkelijker is geworden – en dat zal ook wel nooit gebeuren – is het zelf realiseren. Maar het kan wel. Nu, in dit leven. Ja, ook jij.

love and sexuality

Verlichting gebeurt alleen als je ook seksuele onthouding praktiseert.

  • Seksuele onthouding is niet nodig. Er is natuurlijk een enorme berg aan traditionele literatuur die het niet praktiseren van seksualiteit als noodzakelijk voorstelt, maar het maakt niet uit. Je kunt wel degelijk een relatie hebben en tegelijkertijd streven naar verlichting.

Het is overigens niet ongebruikelijk dat de serieuze zoek(st)er soms langere tijd, geabsorbeerd door de queeste, geen belangstelling heeft voor een seksuele, intieme relatie en alles wat daarbij komt kijken – maar dat is een kwestie van niet afgeleid willen worden.

Er zijn ook tradities, met name tantra, die juist actief gebruik maken van seksuele energie en de daarbij behorende extase. Het kan op zijn minst helpen bij het opruimen van blokkades voor intimiteit en angst voor controleverlies - twee belangrijke, maar vaak onbewuste redenen, die veel zoekers hinderen bij het realiseren van het gezochte.

 

vrouwen en verlichting

Alleen mannen kunnen verlicht worden.

  • Vrouwen dus ook. En nu we toch bezig zijn: Verlichting is niet afhankelijk van seksuele voorkeur, ras, geloof, afkomst, intelligentie, opleiding, of welk ander kenmerk dan ook dat gebruikt wordt om mensen in verschillende categorieën in te delen. Ik weet niet of er sprake is van mannelijke of vrouwelijke spiritualiteit, en of gender een rol van betekenis heeft in het non-duale, maar als je nu “female spirituality” googelt kun je urenlang gaan lezen.

Misschien hebben vrouwen zelfs wel meer talent voor zelfrealisatie dan mannen omdat ze minder moeite lijken te hebben met overgave. Maar vervolgens zijn ze minder geneigd om te praten over hun ervaring, waardoor het beeld vertekend wordt. En we zijn er nog lang niet, maar er is natuurlijk wel een historische verschuiving gaande waardoor vrouwen veel meer dan vroeger de kans krijgen om gehoord te worden en invloed uit te oefenen. Ook als goerini.

 

verlichting overkomt je

Verlichting overkomt je; je kunt er niet naar streven, want dat versterkt alleen maar het ego .

  • Ja, een enkele keer lijkt het zonder aanwijsbare reden zomaar te gebeuren; de realisatie dat er niemand hierbinnen is, dat er geen zelf is, en dat alles louter bewustzijn is. Maar vaker is daar een langdurige en bewuste zoektocht aan vooraf gegaan. Het is zeker niet onmogelijk dat bijvoorbeeld een verlangen om een almachtige en door iedereen bewonderde goeroe te worden in het begin een rol heeft gespeeld, maar dat zijn dan toch meestal de afvallertjes. (Niet altijd). Maar verder komen op dit pad betekent bijna automatisch een afnemen van ego-obesessies. En omgekeerd, wie niet verder komt moet misschien overwegen eens wat minder met zichzelf bezig te zijn. Individualiteit blijft, maar egoïsme verdwijnt. Maar niet in zijn geheel of automatisch – dus ook na verlichting blijft het soms opletten voor spreken en doen dat niet een zuivere expressie van Open Helderheid is.

 

Dancing tibetan monks

Alleen mysterieuze oosterlingen kunnen verlicht worden, en dan vooral Tibetanen.

  • Er zijn misschien wel een verbazingwekkend aantal Tibetaanse monniken die verlichting hebben ervaren. Mannen en vrouwen. Maar dat sluit niet uit dat er steeds meer en steeds vaker ook m.n. Amerikanen en Europeanen zijn die de Grote Doorbraak hebben meegemaakt. Afgaande op de literatuur van de afgelopen 20 jaar is er een ware hausse van niet-al-te-mysterieuze westerlingen die verlicht zijn geworden en dat ook niet geheim houden. De één is wat beter in de expressie dan de ander, en er vindt zeker ook een vernieuwing plaats in de manier waarop dat onder woorden wordt gebracht. Je hoeft nu niet meer alleen boeken van 700 jaar geleden te lezen om een idee te krijgen waar het over gaat.

 

goddelijke kwaliteiten

Wie verlicht is krijgt goddelijke kwaliteiten; alleen heel speciale mensen kunnen dit bereiken.

  • Verlichte mensen zijn vaak heel gewone mensen. Heel gewone mensen kunnen verlicht worden. Verlichting draagt niet automatisch bij aan het verkrijgen van veel charisma. Als je beeldvorming vooral is ontstaan door her en der een satsang te bezoeken zou je kunnen gaan denken dat het ook hele goede therapeuten zouden kunnen zijn – geduldig luisterend, rustig uitleggend, vriendelijk misverstanden corrigerend. Indiase leraren zijn dan soms weer geneigd om hun leerlingen te suggereren dat ze (bijna) goddelijke kwaliteiten hebben ontwikkeld. En zo kan makkelijk het misleidende beeld ontstaan dat alleen heel speciale mensen de staat van verlichting zouden kunnen bereiken. Maar verreweg de meeste mensen die leeg zijn geworden zijn niet speciaal getraind in sociale vaardigheden, of kunnen goed schrijven, praten en onderwijzen. Dus ook mensen met een niet helemaal ideaal karakter (tja, iedereen dus) kunnen de waarheid van niet-zelf realiseren.

Maar omgekeerd; er zijn ook een flink aantal zeer opmerkelijke leraren – sommige heel bekend, anderen veel minder – die een prachtige uitstraling hebben en rondom wie voortdurend kleine wondertjes gebeuren. We hoeven het mysterie ook niet volledig te ontmantelen. Verlichting brengt vaak ook het beste en het mooiste van de menselijke eigenschappen naar boven.

 

wikipedia

Wie verlicht is kan op alle vragen antwoord geven – omdat ze het Weten zelf zijn geworden.

  • Zoals ik in de inleiding al zei; dit ga ik niet eens bespreken. Je wordt geen wandelende Wikipedia.

 

Wie verlicht is ziet het Niets. Wie verlicht is kent het Absolute.

  • Het niets kan niet gezien worden, omdat het geen object is. Elk gezien object is een iets. Alles waar je je bewust van bent is (per definitie) een gekend object. Wat je wel kunt zeggen is dat Leegte kijkt. Maar dat wat ziet kan niet gezien worden, dat wat hoort kan niet gehoord worden, dat wat weet kan niet gekend worden. Goed, beetje saai allemaal. Gauw verder.

 

wonder of life

Verlichting is de realisatie dat de wereld een illusie is – bijgevolg kan je daarom door muren lopen, op twee plaatsen tegelijk zijn, en diverse andere wonderen verrichten.

  • Helaas voor degenen die heel bijzonder zouden willen worden, maar verlichting maakt geen einde aan de natuurwetten. Wie springt die valt, wie dicht bij het vuur zit wordt warm. Nu is de moderne opvatting van natuurwetten een statistische, dus uitzonderingen absoluut uitsluiten gaat misschien niet helemaal. Er gebeuren wel eens rare dingen. En de wereld is ook geen illusie – al is ze ook niet wat jij denkt dat ze is. Jij bent de illusie. Verlichting is zien wie je bent. En dat is niet wat je denkt.

Maar laten we het over echte wonderen hebben – dat jij en ik kunnen praten en elkaar werkelijk kunnen begrijpen, dat er muziek is, dat liefde verbindt, heelt en troost, dat er sneeuw valt, dat tijgers door de bossen lopen, dat er zo ontzettend veel verschillende levensvormen zijn, dat er sterren zijn, dat we ontroerd kunnen raken en soms in diepe bewondering het mysterie kunnen ervaren. Dat is het wonder; dat we er zijn.

Wie verlicht is hoeft geen belasting meer te betalen.

  • Dat zou wel zo moeten zijn. Maar ja, dat is net als bij die natuurwetten – er is geen ontkomen aan.

 

Happiness shines from within

Verlichting is een constante staat van extase en diep geluk.

  • Nee, dat niet. Maar wel bijna. Wat beter in de buurt komt is “nogal zorgeloze blijmoedigheid”. (Deze site heet niet voor niks VrolijkVerlicht natuurlijk). In de klassieke teksten (Sanskriet en zo) wordt van verlichting gezegd dat het drie kenmerken heeft: Sat, Chit, Ananda. Wat overblijft nadat alles wat je dacht en geloofde in elkaar is gedonderd is dit: Alles is. Alles is Bewustzijn. Alles is geluk. Nu wordt dat laatste woord in de reeks (ananda) in het Engels vaak vertaald met “bliss”. En dan denk je toch aan iemand die helemaal uit z’n dak gaat. Maar dat is overdreven. We grijnzen voortdurend, dat is alles. Maar vaak zie je daar niks van. En dan zie je alleen nog een hele lichte glimlach.

 

Tao te Ching

Iedereen die beweert verlicht te zijn is het niet. (Meestal gevolgd door een citaat uit de Tao Te Ching).

  • Eerst maar dat citaat: “Zij die weten spreken niet, zij die spreken weten niet”. De Tao Te Ching is een prachtig boek. De taal waarin het is geschreven is ook zo rijk is dat je gerust een aantal vertalingen na elkaar kunt lezen en dan toch steeds weer nieuwe betekenissen en zegswijzen tegenkomt.

Maar goed, nu de vraag of je kunt beweren dat je verlicht bent. Nou, natuurlijk kun je dat, maar is het ook waar? Wayne Liquorman maakte ooit het grapje: “Laten we een conventie voor verlichte mensen organiseren, en een ieder die komt opdagen is dan meteen automatisch gediskwalificeerd”. Je kunt namelijk nog een hele boom opzetten over de vraag of je kunt zeggen dat je verlicht bent als de ontdekking nu juist is dat je niet-iemand bent. Verlichting is in zekere zin het einde van het geloof dat je een persoon bent, en het begin van het weten dat je bewustzijn bent. Plus als bonus de ontdekking dat ieder ander ook bewustzijn is. Plus – totally mindblowing – dat het hele universum niets anders dan bewustzijn is. Plus – het moet niet gekker worden – dat er geen anderen zijn, en dat dit universum niet is. Tja, “vorm is leegte”. Daar staat niet “vorm is vorm”. En daarom kun je het wel zeggen – maar alleen tegen mensen die er vast van overtuigd van zijn dat zij niet verlicht zijn. Het is eigenlijk niet waar, maar het is bedoeld als medicijn voor mensen die onware dingen geloven.

Als mensen zich niet met dit onderwerp bezig houden is het een volkomen overbodige toevoeging. In contact met anderen doe je gewoon alsof je een persoon bent, net als alle anderen, en dat is ook zo. Bewustzijn is verlicht, niet de persoon. Niemand is niet-verlicht. En dus is die hele veronderstelde tegenstelling alleen maar een klein, maar soms heel hardnekkig misverstand.

 

boat2

Over verlichting valt niets zinnig te zeggen; het is per definitie voorbij de woorden.

  • “Verlichting” is inderdaad voorbij de woorden, maar niet anders dan de manier waarop het woord “water” dorst niet verlicht, of dat het woord “pijn” geen onaangename sensatie oproept bij het lezen. Het woord is niet het ding, de kaart niet het terrein, de richtingaanwijzer is niet de plaats.

Er valt over dit onderwerp ontzettend veel te zeggen en dat wordt dan ook voortdurend gedaan. Toch verwijst het naar iets dat volkomen stil is.

Er zijn allerlei concepten bruikbaar om de zoeker een idee te geven waar het eigenlijk om gaat. Toch verwijst het naar iets dat conceptloos is en elk idee overstijgt.

Je kunt gebruik maken van analogieën, aanwijzingen, verhalen, grapjes, onverwachtse vragen, lange stiltes, instructies, monologen, beweringen, en wat al niet meer, maar uiteindelijk hebben die ongeveer hetzelfde nut als een boot bij een rivier; het helpt je om aan de overkant te komen. Daarna laat je hem liggen; je gaat niet met dat ding op je rug je reis vervolgen.

En als je eenmaal de ruimte kent/bent die zonder woorden is heb je er ook geen last van dat er taal is. Al dat praten verstoort op geen enkele manier de stilte.

Aan de andere kant is het niet ongebruikelijk dat de zoeker, en de vinder, er de voorkeur aan geven om zich zo veel mogelijk aan het babbelen te onttrekken. Juist het voortdurend kletsen met elkaar houdt een hele schijnwereld in stand. Voor degenen die zo met elkaar praten is dat vanzelfsprekend. Iedereen gelooft dat, iedereen weet dat. Het is onzin om daar aan te twijfelen.

Zonder dat ze het zelf weten creëren ze zo een verstikkende deken van vanzelfsprekendheden, waar twijfelen en zoeken uitgesloten is. Wordt je in zo’n wereld geboren dan zit er niets anders op dan dat je alles wat daar voor waar wordt aangenomen voorgoed achter je laat.En op reis gaat naar onbekende streken, waar mensen heel andere dingen geloven en zien. Om vervolgens ook dat achter je te laten. Verder, als maar verder – totdat elk praten, elk geloof, elk zeker weten als overbodig wegzinkt naar de achtergrond en er alleen nog maar de vanzelfsprekende, spontane, stralende helderheid van Dit is.

 

nirwana ontploffing

Verlichting is een schokkende ervaring waarbij de menselijke geest in zijn geheel vernietigd wordt. Nirwana is een staat waarin alles is uitgedoofd.

  • Wat vernietigd wordt is het ik-gevoel, maar voor de rest blijft alles wel zo’n beetje intact. Je perspectief verandert radicaal – er is geen referentiepunt meer, verlichting kun je ook omschrijven als perspectiefloos zijn – maar het is zeker niet het eind van de menselijke geest. Uniciteit, diversiteit en individualiteit verdwijnen niet in een zwart gat. Allerlei nuttige en creatieve vermogens worden niet tot moes gestampt. Je kunt nog steeds kaartlezen, telefoneren, ontroering voelen, wiskundige problemen oplossen, kletsen met je schoonouders, een verhandeling over mieren schrijven, en al die andere dingen die mensen zo leuk maken.

In dit spel is vernietiging wel heel nuttig – vooral als het gaat om meningen waar je sterk in gelooft, overtuigingen die veel emoties oproepen, gewoontes waar je erg aan gehecht bent. Maar de geest hoeft echt niet vernietigd te worden – zonde om zoiets prachtigs als waardeloos te willen diskwalificeren.

Nirwana is niet het afscheid van samsara, maar het doorzien ervan. Ondanks dat doorzien blijft het gewoon opkomen en stromen, want één van de meest kenmerkende eigenschappen daarvan is voortdurende verandering. Nirwana is de onveranderlijke stilte achter het geluid, het rustpunt in elke beweging, de liefde in elke manifestatie.

 

negative-emotions-6ce581

Verlichting is een helende ervaring waardoor alle negatieve emoties voorgoed verdwijnen.

  • Helaas misschien; maar de mogelijkheid om negatieve emoties te ervaren verdwijnt niet zomaar. Boosheid, wraakzucht, trots en eigenwaan, manipulatie en wat dies meer zij; het hele scala aan emoties en motieven waar zoveel goede toneelstukken uit voortgekomen zijn blijft in principe nog steeds mogelijk. Strikt genomen kun je niet spreken van verlicht zijn, maar alleen van verlicht handelen. En de vraag moet zijn: komt dit gedrag voort uit de Bron, of laat het een calculerend ego zien? Is het belangeloos en voor het welzijn van het geheel of speelt eigenbelang een grote rol? Is het een spontane reactie op dat wat is, of een zelfzuchtige strategie?

Natuurlijk is het niet zo dat wie streeft naar verlichting tegelijkertijd een egoïstisch, manipulatief, boosaardig en kleinzielig menneke of vrouwtje kan zijn. Degenen die zich geroepen voelen om de waarheid te leven, ongeacht de consequenties, zijn meestal niet degenen die vooral in hun eigen kleine wereld willen blijven leven. Maar in iedere psyche zijn wel hoeken te vinden waar het licht niet is doorgedrongen, zijn er gaten die niet gevuld zijn en nog steeds hongeren, blijken er minder fraaie motieven te zijn die verhuld worden door mooie woorden en hele slimme redeneringen. Niemand is automatisch immuun voor de verlokkingen van geld, macht, aanzien, seks en bewondering. Daarom blijft het ook nadat het allemaal duidelijk is geworden belangrijk om spirituele discipline te handhaven. Kijk vooral uit voor goedklinkende argumenten die alles goedpraten, terwijl je diep in je hart wel degelijk weet dat je fout zit.

En wat in deze ook heel erg helpt is een relatie met iemand die van je houdt maar die toch je tekortkomingen ziet en benoemt. Luister en weet dat je niet onfeilbaar bent geworden.

 

Color Bar New Age

Wie belangstelling heeft voor verlichting is meestal ook geïnteresseerd in new age.

  • Gelukkig niet. Veel van new age kijkt wel in de goede richting maar blijft aan de oppervlakte. Voor wie zoekt biedt het een spirituele Tom Tom aan, vol met alternatieve landweggetjes en mooie vergezichten, maar je bent nog steeds op bekend terrein: je gaat niet van de kaart af. Je loopt in een alternatieve kudde van schapen, maar het blijft een kudde schapen. Sympathiek, warm, gezellig, veilig. Net vreemd genoeg om je een beetje anders dan je ouders te voelen, net alternatief om als bewijs te dienen van je vermogen om zelfstandig te kunnen denken, net spiritueel genoeg om jezelf wijs te maken dat je ook ruimte overhoudt voor het gevoel “dat er toch meer is tussen hemel en aarde” (al weet je dan wel niet precies wat).

Sorry, maar dat gaat je niet helpen in dit spel. Samen zingen in de zweethut is vast heel verbindend, kristallen helpen misschien wel degelijk bij depressie, menstruatieklachten en koorts, en wie weet worden er tegenwoordig vaker hooggevoelige kinderen met meer paars in hun aura geboren. Maar dat is allemaal afleiding. Het is niet meer dan Maya’s spel van schijnbaar belangrijk.

 

Wake up!