Onderlinge verbondenheid

 

Een Hollands voorbeeld

bikesculptures
 

In elk voorwerp is het hele universum impliciet aanwezig. En dat geldt niet alleen voor dingen, maar ook voor gedachten, emoties, herinneringen, motivaties, etc. Het geheel is in elk afzonderlijk deel aanwezig. Eén van de inzichten die uit de bestudering van Leegte – niets staat op zichzelf, elk ding, en ook wij, zijn op talloze manieren verbonden met dat wat ons omringt.

 

 

 

Laten we veronderstellen dat de gedachte opkomt: ”vanmiddag wil ik wel een nieuwe fiets gaan kopen”. Gedachten als deze staan niet op zich; ze zijn onder andere mogelijk doordat in de loop van de jaren iemand zich door intensieve interactie met de omgeving een taal eigen heeft gemaakt, naar school is geweest, in een maatschappij leeft waarin door anderen gemaakte voorwerpen te koop zijn, een baan heeft, geld verdient en een schuur waar de fiets in gestald kan worden – en nog vele andere voorwaarden om zo’n simpele gedachte te kunnen opmerken en uit te voeren.

 

Want bijvoorbeeld een metalen fiets veronderstelt, of wordt pas mogelijk door onder andere; mijnbouw, mijnwerkers, overalls, liften, lichtbronnen, elektriciteit, rails, douches, veiligheidsschoenen; staalfabrieken, vrachtwagens en schepen, ovens, watersproeiers, transportbanden, opslagplaatsen, verkopers, tussenhandelaren, metaalarbeiders, voormannen, directeuren, boekhouders, logistiek medewerkers, secretaresses, verkopers, vakbondleiders, vrachtwagenchauffeurs, rijinstructeurs en wegenbouwers. En iemand die wel een fiets wil kopen.

 

Mijnbouw veronderstelt een geologische geschiedenis waarin in de loop van miljoenen jaren bepaalde metalen werden gevormd. Een geologische geschiedenis veronderstelt een steenachtige planeet die veel verschillende chemische elementen, waaronder diverse metalen, bevat.

Planet formation
 

In den Beginne was alles simpel en waren waterstof en helium, de twee eenvoudigste chemische elementen, vrijwel alleenheersers in een eerlijk gezegd nogal saai, maar zich steeds verder ontwikkelend jong heelal. Uit deze twee werd de eerste generatie sterren gevormd en toen de meesten hiervan na verloop van tijd in een spectaculaire doodstrijd uiteindelijk ontploften werden er in die mega-explosies nieuwe elementen als zuurstof, zwavel, koolstof en ijzer (en nog vele andere elementen) gevormd; dit werd het heelal ingesmeten en waarna in de nu veel complexere gaswolken zonnen – en planetenstelsels konden ontstaan die heel interessante mogelijkheden zouden gaan bieden op het gebied van diversiteit.

 

Ieder atoom in ons lichaam is ooit eerder gevormd in die sterren. In die zin zijn we gemaakt van sterrenstof en zullen wij tot sterrenstof wederkeren. Ook heeft ieder atoom in ons lichaam al vele duizenden keren in een ander lichaam verkeert, heeft daar deelgenomen aan dat leven, en een volgend leven, en dat keer op keer op keer tot het - al is het tijdelijk – nu helpt ons lichaam te vormen. Op die manier alleen al ben je niet alleen verbonden met alle andere mensen die ooit waren, maar ook met vele andere, niet perse menselijke levensvormen die op een bepaald moment op aarde hebben geleefd.

tree of life
 

Een zon is een ster en dat veronderstelt een melkwegstelsel van vele miljarden andere sterren. Een ster is zelden alleen. En ook een melkwegstelsel staat niet op zich – ook daarvan zijn er weer miljarden. Die kunnen er alleen maar zijn omdat zo’n 14 miljard jaar geleden de Big Bang – toch ook een gebeurtenis met vele onverwachtse gevolgen – tot het ontstaan van dit universum leidde. En het zou heel goed mogelijk kunnen zijn dat er ook weer een misschien wel oneindig aantal andere universums zijn ontstaan in steeds weer nieuwe big bangs of varianten daarvan. Alsof het bestaan van oneindigheid houdt.

 

Maar in feite heb je de hele geschiedenis van het heelal nodig om te kunnen verklaren waarom er zoiets als mijnbouw mogelijk is.

coal miners
 

Mijnwerkers zijn er ook niet zomaar. Mijnwerkers hebben ouders, grootouders en overgrootouders. Er is, zo weten we inmiddels, een hele geschiedenis aan vooraf gegaan voordat er zoiets als een mijnwerkersgemeenschap heeft kunnen ontstaan. In die duizenden jaren daaraan voorafgaand hebben mensen op een gegeven moment geleerd om metalen op te graven en te bewerken. Op sommige tijdschalen zou dat zeer recent worden genoemd. Een veel langere tijd was namelijk nodig voordat er zoiets als een mensachtige op deze aardkloot begon rond te lopen.

 

De hele onwaarschijnlijke weg die de evolutie van het leven heeft afgelegd is ook een verhaal dat vele malen een heel andere richting had kunnen uitgaan. Maar het ging zijn eigen (vooraf volstrekt onvoorspelbare) weg en op een gegeven moment liepen er mensen op aarde rond.

 

Het grillige verhaal van de biologische evolutie bevat ook minstens zes episodes waarin het leven vrijwel in zijn geheel werd uitgeroeid; en ook de specifieke geschiedenis van de mensheid laat zien dat het af en toe echt kantje boord was of ook wij waren voorgoed uitgestorven. En toch, hier zijn we; in staat om metalen uit de grond te halen en door onze technologische kennis in staat om die te bewerken tot een ongelofelijk aantal verschillende producten.

 

Maar je kunt niet alleen terug in de tijd te kijken – je kunt ook “horizontaal” kijken. Mijnwerkers leven in een gemeenschap van andere mensen die onderling afhankelijk van elkaar zijn. De bakkers bakken het brood die de mijnwerkers ’s ochtend eten; de bakkers krijgen hun meel van boeren die gewassen verbouwen; de boeren krijgen hun machines om het land te bewerken door geld te lenen bij de banken; banken vormen een wereldwijd financieel netwerk. Mijnwerkers leven in gezinnen met vrouwen en kinderen en die gezinnen vormen ook weer allerlei gemeenschappen; gemeenschappen van kinderen, gemeenschappen van vrouwen, gemeenschappen van buren, dorpen, steden en naties. Als mijnwerkers naar beneden gaan maken ze gebruik van een lift die door liftenmakers op heel andere plaatsen in elkaar is gezet. De stroom die nodig is om de onderaardse gangen te verlichten is soms honderden kilometers verderop gemaakt in grote centrales die door ingenieurs worden bemand die nooit een seconde denken aan ondergrondse ruimtes. De kleren van deze mijnwerkers zijn misschien in China geproduceerd, met containerschepen bemand door Filippijnen en Grieken de halve wereld rondgereisd, in de haven overgeslagen, naar distributiecentra vervoerd en van daaruit tenslotte naar het mijnwerkersdorpje gebracht. De zware boren die gebruikt worden om het erts los te kloppen zijn ontworpen door een heel team van mensen die nooit onder de grond zullen gaan; de rails die gebruikt wordt bij het transport van het erts is gemaakt in een staalfabriek in Novosibirsk; de douches die nodig zijn om al het stof na een dag werken af te spoelen werden eerder ontworpen door Duitsers en geproduceerd door arbeidsters in Azerbeidzjan. De sinaasappelen die ze eten komen uit Spanje, het vlees uit Argentinië.

 

Ook de verwerking van ruw erts tot glanzende fietswielen gebeurt in een lange keten van onderling afhankelijke processen. Het moet met schepen, treinen, boten en vrachtwagens worden vervoerd naar staalfabrieken waar er grote platen van worden gemaakt om vervolgens misschien naar weer andere fabrieken gebracht te worden om daar tot een groot scala van andere producten te worden verwerkt. Om dat mogelijk te maken heb je niet alleen bijvoorbeeld vrachtwagenchauffeurs nodig; elke fabriek kan pas draaien als er ook mensen zijn die zorg dragen voor bijvoorbeeld organisatie, planning, personeelsbeleid, hygiëne, veiligheid, administratie, logistiek en management.

 

En tenslotte moeten, als het is gelukt om een stel goede fietsen te maken, die naar winkels worden gebracht waar ze kunnen worden verkocht. Wat alleen zin heeft als er soms ook iemand denkt; ‘die fiets wil ik wel’.

worldwideweb small
 

Maar zoals gezegd, zo’n gedachte staat niet op zich. Dat geldt niet alleen voor bijvoorbeeld een simpele intentie om weer eens iets nieuws te kopen; iedere gedachte, iedere handeling, iedere gebeurtenis en iedere voorwerp kan alleen maar ontstaan omdat het in een oneindig vertakt netwerk van onderling afhankelijke relaties verbonden is met alle andere gedachten, handelingen, gebeurtenissen en voorwerpen. En dat niet alleen; het is vervolgens ook weer oorzaak van talloze andere gebeurtenissen. Ieder gevolg is ook weer oorzaak in een eindeloze reeks.

 

Dit verhaal stopt nooit.