Uncategorised

Helder aanwezig zijn

Ontwaken en verlichting

Als de geest tot rust is gekomen

Is ook de wereld tot rust gekomen.

Niets is reëel, niets is onwerkelijk.

Hou niet vast aan de realiteit

Blijf niet steken in de Leegte.

Je bent heilig noch wijs

Gewoon iemand die klaar is met zijn werk.

 3383220

Ontwaken is het plotseling of geleidelijk wegvallen van het zelfbesef als centrum van

het bestaan. In plaats van een ik-gevoel of een zelf is er nu een bewuste open

heldere leegte die alles moeiteloos en als vanzelfsprekend waarneemt.  Er heeft zich

een radicale en onomkeerbare verschuiving in het bewustzijn voorgedaan.

 

Het ontbreken van een persoonlijk centrum gaat samen met het ervaren van meer

diepte en eenvoud. Het is alsof men een waarheid en realiteit heeft gevonden die

volkomen onbetwijfelbaar en niet afhankelijk van interpretatie of zienswijze is. Dat

zou alleen mogelijk zijn als er afstand of verschil is, maar elk gevoel van scheiding is

weggevallen. Wat is ziet zichzelf hier en nu, en tegelijkertijd overal en altijd.

 One Swan

Het ontbrekende zelfbesef wordt alleen in het begin opmerkzaam gevonden, maar

went snel; zoals het afdoen van een zware rugzak even een gevoel van verlichting

geeft, maar na een tijdje volkomen normaal is geworden. Het ik-gevoel lost op, de

herinnering daaraan vervaagt en alleen het Ene zonder tweede is nog, en bleek er

altijd al te zijn.

 

Dit ontwaken kan iets zijn wat al langere tijd doelbewust nagestreefd werd, maar het

kan ook gebeuren dat dit iemand onverwachts en ongezocht overkomt.

Ontwaken kan tijdelijk zijn en heeft dan vaak het karakter van een piekervaring; een

indrukwekkende episode in iemands leven waarbij er een kortere of langere ervaring

is van de onderliggende eenheid. Er is dan ook meestal het verlangen om dat

nogmaals mee te maken, maar ook het pijnlijke besef dat dat niet gemakkelijk te

herhalen valt. Het is alsof men even heeft mogen ervaren hoe het is om zonder

centrum te leven, maar dan weer terug keert naar het “gewone leven”. Het leven met

en vanuit een zelfbesef.

 

Bij ons dagelijks functioneren gaat de meeste aandacht naar datgene wat we aan het

doen zijn, met wie we contact hebben, of wat we op dat moment denken, voelen of

willen. Die mogelijkheid blijft ook na het ontwaken bestaan, en er blijft ook nog wel

een vorm van zelfbesef beschikbaar – het is niet vernietigd – maar men valt er niet

langer mee samen. Het is naar de achtergrond verdwenen en komt alleen nog terug

als dat functioneel is. Het eist geen aandacht meer op als dat niet nodig is. Het

verschijnen en verdwijnen daarvan wordt gezien door iets wat nooit komt en gaat. En

veel vaker rust de aandacht gewoon in het moeiteloze en ontspannen aanwezig zijn

met wat is.

 

Omdat het zelfbesef niet is vernietigd maar overstegen kun je nog steeds reageren

als iemand je naam noemt, weet je nog steeds wie je vrienden zijn, en weet je dat als

hij honger heeft jij niet hoeft te gaan eten.  Alles blijft intact, maar heeft wel een

nieuwe lichtheid gekregen. Het is alsof alles open is gegaan, zonder zijn eigen

karakter te hebben verloren.

 

Als het ontwaken van open helderheid onomkeerbaar is geworden noemen we dat

verlichting.

 two swans

Verlichting is datgene wat na het ontwaken ontdekt wordt. Het is een staat van zijn

die vooraf gaat, of voorwaarde is voor het vermogen om wat dan ook te ervaren, te

denken of te voelen. Het was altijd al het geval, maar pas door het ontwaken is dit

duidelijk geworden. Verlichting is dus ook geen verworvenheid of eigenschap, maar

de realisatie dat er iets volkomen vanzelfsprekend tot nu toe over het hoofd werd

gezien.

 

In mensen is het vermogen aanwezig om zich bewust te worden van het eigen

bewustzijn en daarom beschikt iedereen ook over de mogelijkheid tot ontwaken. Het

laat zien dat alles een uitdrukkingsvorm van bewustzijn is; elk fenomeen verschijnt,

verblijft en verdwijnt in dat wat veranderlijk en onveranderlijk omvat. De open leegte

van bewustzijn en de wereld van vorm en substantie zijn één geheel.

 

De alledaagse realiteit wordt daarom vaak ervaren als een schitterende dans van

leegte, een spel waarin tegenstellingen elkaar wederzijds oproepen om drama en

vreugde, oorlog en vrede, angst en liefde mogelijk te maken.

 

Verlichting is omringd door mythologie en fantasie. Er worden aan mensen die dit

deelachtig zijn geworden allerlei bijzondere eigenschappen toegekend of er wordt

van hen verwacht dat ze op allerlei vragen antwoord kunnen geven. Het is daarom

ook nuttig om een deel van de bestaande misverstanden te bespreken en duidelijk

aan te geven wat feit en fictie is.

 dutch windmill

Aan de andere kant is het wel zo dat de gevolgen of effecten van verlichting velerlei

(kunnen) zijn en dat die ook aantrekkelijk kunnen klinken (niet voor iedereen

overigens) – behalve helderheid en zekerheid ook bijvoorbeeld gelijkmoedigheid en

geduld, een altijd aanwezig geluksgevoel, openheid en veelal onbekommerd zijn,

ontspanning en moeiteloze authenticiteit.

 

De mensen die het meest bekend zijn geworden omdat ze spreken over wat zij

hebben gerealiseerd zijn in sommige gevallen charismatische persoonlijkheidheden,

wat gemakkelijk tot de conclusie kan leiden dat dit een gevolg is van verlichting en er

dus ook deel van uit maakt. Maar dat is niet zo. Ook hele gewone mensen in

alledaagse levens kan dit gebeuren en velen van hen blijven onbekend omdat ze niet

een website openen, een boek schrijven of bijeenkomsten voor zoekers gaan

organiseren. Alledaagse verlichting zou wel eens vele malen meer kunnen

voorkomen dan gedacht, en er zijn ook redenen om aan te nemen dat er

tegenwoordig steeds meer en steeds vaker mensen zijn die ontdekken dat open

bewustzijn en niet een verzameling overtuigingen en gewoontes hun ware identiteit

vormt.

 

De aard van verlichting kan lastig zijn om onder woorden te brengen, maar

onmogelijk is het niet. Toch is het daarmee tegelijkertijd weer tussen de vingers door

geslipt, want door het te objectiveren en beschrijven lijkt het iets te zijn wat je kunt

kennen en bereiken, maar het is juist datgene wat iedere staat van zijn kent en

daarin aanwezig is. Het is het ultieme Subject – dat wat jij en ik ten diepste zijn –

maar het is ook wat ieder afzonderlijk object zijn realiteit geeft – het is het universum

zelf. Toch wordt het nergens door beperkt of gedefinieerd want het is de altijd

onkenbare ongrond aller dingen. Het is zowel mysterie als het gewone alledaagse.

 

Diepe en totale stilte is misschien wel het meest kenmerkende van verlichting. Maar

ja, daarmee vul je natuurlijk geen website.

 

Daarom ook maar deze disclaimer: niets van wat hier geschreven staat is waar. Het

is hoogstens een wat onbeholpen verwijzing naar dat wat je nooit kunt kennen maar

altijd bent. Maar zoals je niet ergens komt door alleen maar naar de kaart te kijken,

zo zullen de woorden die hier geschreven staan je niet verder kunnen helpen tenzij

ze je zelf realiseert. Beschouw het als de maan die naar een vinger wijst, de oceaan

in een druppel, de zon die de wolk verduistert, kinderen vrolijk dansend op het strand .

 five happy children

 

 

 

 

Drie niveaus van spirituele beoefening

Drie niveaus van spirituele beoefening

Girl looking at balloons
 

We zouden kunnen spreken over drie niveaus van spirituele beoefening: het fysieke, het psychologische en het subtiele niveau. Uiteraard lopen ze in elkaar over, en het is niet ongebruikelijk dat iemand afwisselend op elk van deze niveaus functioneert, maar dat in wisselende mate doet, afhankelijk van zijn of haar voorgeschiedenis, belangstelling, overtuigingen en bedrevenheid in meditatie.

 

Over het fysieke en psychologische niveau is elders veel informatie te vinden, maar hier richten wij ons vooral op het subtiele domein. Dat betekent ook dat er geen enkele aandacht wordt geschonken aan zaken als gezonde voeding, yoga, ontspanning of concentratie oefeningen, en heel weinig aan wijze levenslessen, het openen van het hart, het doorgronden van onze vroegere conditioneringen of leren in het hier en nu te zijn. Ook is er geen specifieke informatie te vinden over hoe je zou moeten leven, en of je bijvoorbeeld nu juist je verlangens moet uitleven of dat het beter is om te leren onthecht te zijn. Niet dat deze kwesties onbelangrijk zouden zijn, maar je kunt daarover al veel informatie en meningen op andere plekken vinden.

 

Hier gaan we uitgebreid in op de vragen rond de aard van verlichting, bevrijding of zelfrealisatie en wat je kunt doen om dat te bereiken en daarin te stabiliseren. (En of er überhaupt wel sprake is van bereiken). Behalve veel zelf geschreven teksten vind je hier ook vertalingen uit de tradities van Advaita, Zen en Dzogchen (in ontwikkeling). De nadruk ligt vooral op het direct verwijzen naar de onmiddellijke realisatie. Ik vind het minder belangrijk of je ook bekend bent met de historie van deze tradities, de ideeën van de verschillende scholen, de fijnere details van het vertalen van termen uit het Tibetaans of Sanskriet, etc, etc. De nadruk ligt op het toegankelijk maken van informatie over verlichting – iets wat veel minder moeilijk of mysterieus is dan je misschien zou denken.

 

Het zijn over het algemeen (voor een website) vrij lange teksten, al zijn er een groot aantal die in een paar minuten gelezen zijn. Je zou ook kunnen overwegen om ze op een tablet, of uitgeprint, te lezen. Toch zul je over het algemeen niet veel meer dan tien minuten nodig hebben om een heel artikel te lezen. Er worden regelmatig nieuwe geplaatst – op de homepage kun je bij "laatste artikelen" gemakkelijk zien welke recentelijk zijn toegevoegd. Mochten ze vragen oproepen, of wil je er op reageren dan kun je de contactgegevens vinden bij “wie ben ik”. Ik zie je reactie graag tegemoet.

 

Hieronder vind je nog een korte uitleg over wat er bedoeld wordt met het fysieke, psychologische of subtiele niveau van spirituele beoefening. In het menu hiernaast vind je de links naar de overige artikelen.

 

Kalmeren van de geest

Het fysieke niveau van contemplatie en meditatie richt zich vooral op het lichaam zelf en de meest gesloten aspecten van het denken. Veel ervan is gericht op het kalmeren van het brein en het vertrouwd raken met het eigen lichaam. De beste praktijkvoorbeelden hiervan zijn leren beter en bewuster ademhalen door yoga, fysieke ontspanning door de beoefening van asana’s, de correcte lichaamshouding aanleren om te kunnen mediteren, en shamata; meditaties die de geest rustiger, krachtiger en helderder maken.

 

Door deze oefeningen komt er in het lichaam en de geest meer rust, neemt het vermogen tot concentratie toe, worden de belangrijkste knopen en spanningen wat losser gemaakt, en wordt men in het algemeen wat minder gespannen, neurotisch en egocentrisch. Hierdoor wordt het steeds beter mogelijk om langere tijd ontspannen en gefocust te blijven zonder steeds maar weer te worden afgeleid door een onrustige geest of gevoeld ongemak in het lichaam.

concentrated reading

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het psychologische niveau begint meer beschikbaar, kenbaar, voelbaar te worden naarmate het steeds gemakkelijker wordt om geest en lichaam langere tijd in rust te ervaren. In het lichaam beginnen zich bepaalde transformaties te voltrekken als de prana of levensenergie vrijer door het lichaam kan stromen en de verschillende chakra’s zich verder openen. Het doet er niet zo toe of je echt in het bestaan van chakra’s gelooft als knooppunten van subtiele energie of ze meer ziet als metaforen voor bepaalde niveaus van ontwikkeling. In beide gevallen geldt dat overleven, seksualiteit en lust, macht en controle niet langer “issues” zijn die spanning en aandacht nodig hebben, maar die een plek hebben gekregen en waarmee de omgang als vanzelfsprekend wordt gezien.

 

De juiste fysieke houding tijdens meditatie is nog steeds wel belangrijk omdat dit helpt om de energie gemakkelijk door het lichaam te laten stromen. De geest is veel vaker kalm en de meeste mentale ervaringen worden gekenmerkt door stabiliteit, sereniteit, een gevoel van overzicht en controle, en het vermogen om nu ook meer subtiele innerlijke ervaringen waar te nemen. Op den duur is er ook een steeds sterker gevoel van vrede, vreugde en je op je gemak voelen. Het leven wordt als zinvol ervaren, zonder dat er ontkend wordt dat er nog steeds wel problemen kunnen opkomen, maar het gevoel daardoor overweldigd te worden is er (bijna) niet meer.

 

Omdat nu ook de bovenste chakra’s zich aan het openen zijn is er meer hartsenergie en is er vaker een ervaring van openheid, ruimte, verbondenheid en een diep weten dat het goed is. Denken, of beter gezegd, zorgen maken, oordelen en steeds met jezelf in gesprek zijn, is allang niet meer allesbepalend, en sterke emoties zijn er veel minder vaak omdat de gerichtheid op het eigen ik of juist het altijd maar zorgen voor de ander niet meer als heel belangrijk wordt gezien. Er is een vanzelfsprekende vorm van zelfvertrouwen die niet arrogant of afgesloten is.

contemplating in blue
 

Het wordt daardoor steeds meer mogelijk om door gedachten, gevoelens en lichamelijke sensaties heen te kijken; het leven begint transparant te worden en de eerste glimpen van een niet-conceptuele staat van bewust aanwezig zijn begint zich te ontvouwen.

 

Dit is de opening naar het meest subtiele domein, dat van het Atman, of het Zelf van Advaita (dat wat nooit geobjectiveerd kan worden), of het bewustzijn van Helder Licht, Leegte en spontane zelfbevrijding van verschijnselen (Dzogchen). Licht, een gevoel van ruimtelijkheid en openheid wordt steeds meer de directe en onmiddellijke ervaring. Eén manier om dit te beschrijven is dat Helder Licht, als directe manifestatie van de Ongeboren Ongrond door allerlei lichamelijke, geestelijke en waargenomen verschijnselen heen begint te schijnen, waardoor ze volkomen transparant beginnen te worden. Alle dimensies, zowel innerlijke als uiterlijke, worden hierdoor verlicht en geopend. Ze worden geopend totdat ze opgelost zijn en er alleen nog maar licht is, dat zich manifesteert als volkomen leegte, een lege dans van verschijnselen zonder enige kern, duurzaamheid of betekenis – terwijl ze toch vol van betekenis zijn op hun moment van verschijnen, maar niets achterlaten als ze ook weer verdwijnen. Dit heldere licht is wat wij zijn en altijd waren. Het is niet iets wat ontwikkeld kan worden, maar wel onthuld of ontdekt wordt als het altijd aanwezige. Het heeft centrum noch begrenzing. We ervaren, nee zijn, een enorme open aanwezigheid die alle verschijnselen kent, opmerkt, en loslaat voordat ze gegrepen kunnen worden. Het is een altijd aanwezig besef van wat is zonder daardoor bepaald te worden. Alles leeft in dit licht, en er is niets wat dit licht zou kunnen doen verminderen. Het is puur, helder, open.

Watching clouds
 

Deze herkenning is verlichting.